Opera 5 maart 2023

Zondag 5 maart 2023, Teatro Nacional de São Carlos, Lisboa
Opera van Lissabon

Donizetti: Lucia di Lammermoor

Lucia - Rita Marques

Edgardo - Luis Gomes

Enrico - Gezim Myshketa

Raimondo - Fabrizio Beggi

Arturo - Marco Alves dos Santos

Coro do Teatro Nacional de São Carlos
Orquestra Sinfónica Portuguesa o.l.v. Antonio Pirolli

Wederom een Donizetti-opera, met wederom de Portugese sopraan Rita Marques in de hoofdrol (zie hier de vorige keer in L'elisir d'amore). Ze is een meer dan uitstekende belcanto-zangeres. Geen grote luide stem, maar zuiver, wendbaar en ook gewoon mooi. Ik zat in een soort van loge op de derde verdieping, maar had een prima uitzicht op het toneel en de orkestbak en het klonk allemaal geweldig. Prima zangers, maar een uitermate bevreemdende enscenering, waarin modern en klassiek door elkaar heen liepen. De waanzinscène was uiterst curieus: Lucia stapt opeens in moderne kledij in een auto, en zingt al autorijdend haar ondergang tegemoet. Op de achteruitkijkspiegel een camera zodat ze op en scherm achterop het podium groot werd geprojecteerd. Halverwege de scène stapt ze even uit, daarna weer in en rijdt ze zich uiteindelijk zogenaamd te pletter. Tja, zulke moderne regisseursfratsen had ik al een poosje niet meer gezien (vroeger bij De Nederlandse Opera meer regel dan uitzondering). Desondanks een fijn middagje opera. Binnenkort zelfs naar Wagner!

Concert 18 februari 2023

Zaterdag 18 februari 2023, Auditorium Gulbenkian, Lissabon Gulbenkian Orkest o.l.v. Lorenzo Viotti

Mahler: Symfonie nr. 6

Ik ga niet vaak meer naar concerten en opera's, maar lig nu toch opeens drie bezoeken achter met beschrijven. Allereerst de Zesde Mahler door het Gulbenkian orkest o.l.v. oud-chefdirigent Viotti. Ik volg hem op Instagram en hij dirigeerde dezelfde symfonie in de week erna ook bij de Münchner Philharmoniker. Het komt vaker voor: dirigenten die een werk in eenzelfde seizoen bij verschillende orkesten op de lessenaars laten zetten. Niets op tegen eigenlijk; je graaft je dan helemaal in in zo'n stuk. Viotti had zeker wat te vertellen met deze duistere symfonie. Het orkest klonk zeer transparant, terwijl hij er toch ook de nodige energie in stopte. Het Andante moderato was uiterst lyrisch en greep me erg aan. Misschien omdat ik zo weinig live-concerten meemaak? Er is onduidelijkheid over de volgorde van de twee middendelen: eerst het Scherzo en dan het Andante, of andersom. De meeste dirigenten kiezen voor eerst het Scherzo en dan het Andante, zoals ook Viotti, en eigenlijk werd me tijdens dit concert helder waarom dat de betere keuze lijkt: het Scherzo als derde deel en daarna die lange gitzwarte Finale is gewoonweg een te heftige aanslag op het gemoed. Tot teleurstelling van Viotti, mijzelf en waarschijnlijk veel andere mensen in het publiek begonnen enkelen direct na het wegsterven van de laatste hartslag te applaudisseren; als er één symfonie is waar ik me er altijd ongemakkelijk bij voel om geestdriftig te gaan  klappen is het wel bij dit stuk.
De foto hierboven toont de voorgevel van het Gulbenkian-gebouw: naast de concertzaal is er ook een geweldig museum, dat ik in de middag voorafgaande aan het concert bezocht. Het toont de collectie die Calouste Sarkis Gulbenkian bij elkaar verzamelde. Prachtig, en ook: subliem tentoongesteld. De buitenkant van het gebouw verdient geen schoonheidsprijs, maar binnen is het oor- en oogstrelend.

Concert 12 januari 2023

Donderdag 12 januari 2023, Concertgebouw Amsterdam
Koninklijk Concertgebouworkest o.l.v. Klaus Mäkelä
Sol Gabetta, cello

Jimmy López Bellido: Aino
Bloch: Schelomo
R. Strauss: Eine Alpensinfonie

Hoe vaak schreef ik tot voor enkele jaren in deze weblog, haast automatisch, de regels bovenaan deze weblog: datum, plaats en orkest. De laatste keer dat ik dat deed was oktober 2020 (zie hier) en twee weken ervoor de concerten waar Mäkelä zijn debuut bij het KCO maakte (hier). Sindsdien is er veel veranderd. Ik verhuisde begin 2021 naar Portugal, en Mäkelä wordt de nieuwe chef van het KCO. Welja! Een dierbare vriend organiseerde een verjaardagsparty, dé reden om na ruim anderhalf jaar afwezigheid naar Nederland af te reizen. En het KCO-concert paste perfect in het schema; samen met vriend CG met wie ik ontelbare opera- en KCO-uitvoeringen bezocht, inclusief dat debuut van Mäkelä, gingen we deze avond als vanouds naar het Concertgebouw. Zo voelde het ook, geen nostalgische sentimentaliteit. Ik liep de zaal in alsof de vorige keer - als gewoonlijk -  twee weken geleden was.  Net als de vorige keer bij Mäkelä kan ik me nu opnieuw weinig herinneren van het openingsstuk van López. Wel van Schelomo van Bloch - ik beluisterde het ter voorbereiding een week ervoor voor het eerst thuis op cd, maar in de zaal kwam het prachtig tot zijn recht. Gabetta speelde volbloedig, en de even belangrijke orkestpartij werd glansrijk gespeeld. Tja, dan de Alpensinfonie. Het is een van mijn lievelingsstukken. Gewoon ontzettend origineel en briljant gecomponeerd. Ik hoorde het onder Haitink (hier en hier) en Jansons (hier); Mäkelä dirigeerde een beheerste, overwogen uitvoering, zonder extremen, maar uiterst transparant. Ik hoorde details die ik nog nooit eerder hoorde. Perfecte uitvoeringen bestaan gelukkig niet.Wel goede en minder goede. Dit was een gewoon erg goede uitvoering. Heerlijk om erbij te zijn geweest!

Opera 8 oktober 2022

Zaterdag 8 oktober 2022, Teatro Nacional de São Carlos, Lisboa

Opera van Lissabon

Donizetti: L'elisir d'amore

Adina - Rita Marques
Nemorino - Antonio Garés
Belcore - Ricardo Panela
Dulcamara - Ricardo Seguel
Giannetta - Joanna Seara
Coro do Teatro Nacional de São Carlos
Orquestra Sinfónica Portuguesa o.l.v. Antonio Pirolli

Na een half jaar weer naar de opera, überhaupt naar een live-uitvoering. Wederom in dat prachtige oude operatheater van Lissabon. Het is een feestelijke zaterdagmiddag: het begint om 16 uur, de pauze is een uur later, iedereen naar buiten in de zon op dat mooie pleintje voor het gebouw. Daarna weer naar binnen voor de tweede helft, en om half zeven sta je muzikaal-vergenoegd buiten, op naar een restaurant in de buurt. Ik was met twee liefste vriendinnen en we hadden een heerlijke middag en avond. L'elisir d'amore hoorde ik in 2010 (zie hier) en 2002 bij DNO, maar deze uitvoering was minstens zo verrukkelijk. De volledig Portugees-Spaanse cast zong uitstekend, de enscenering was zonder poespas, en de swingende muziek van Donizetti is aanstekelijk verrukkelijk. Ik koop (ik mag inmiddels wel zeggen) steevast het programmaboek, volledig in het Portugees, maar het bevat een volledige uitvoeringsgeschiedenis van het betreffende werk in dit operahuis. De première van Donizetti's opera was op 12 mei 1832 in Milaan (niet in de Scala). De Portugese première was in dit São Carlos-theater op 6 januari 1834, dus minder dan twee jaar later. Dat heeft wel wat als je bijna twee eeuwen daarna in datzelfde gebouw zit...

Opera 14 mei 2022

Zaterdag 14 mei 2022, Teatro alla Scala, Milaan

Teatro alla Scala

Verdi: Un ballo un maschera

Riccardo - Francesco Melli

Renato - Luca Salsi

Amelia - Sondra Radvanovsky

Ulrica - Yulia Matochkina

Oscar - Federica Guida

Coro e Orchestra del Teatro alla Scala o.l.v. Nicola Luisotti 

En nu dan wél! Ruim twee jaar geleden ging ik met vriend C. ook al naar Milaan, voor de Trovatore in de Scala, maar die voorstelling, op zondag 22 februari 2020, werd 20 minuten voor aanvang afgelast vanwege een of ander virus dat, vanuit China overgewaaid, vooral in Noord-Italië rondwaarde. Enfin, we weten er inmiddels alles van, maar op dat moment was de teleurstelling enorm. Ruim een maand voordat de repetities van deze Ballo zouden beginnen moest chefdirigent Riccardo Chailly afzeggen, maar het mocht uiteindelijk de pret niet drukken. Het was een grandioze voorstelling. Zoals het Koninklijk Concertgebouworkest vergroeid is met de grote zaal van het Concertgebouw, zo is het orkest van de Scala vergroeid met dit immense operatheater. Zo'n cello- of trompet-solo en ja, dat koper-achtergrondorkest bij de overgang van die laatste bravoure-aria van Riccardo naar het ballo - alsof die koperblazers niks anders doen: de balans was beter dan op iedere van de vijf opnames ik van deze geweldige opera bezit (en die ik in de weken ervoor allemaal beluisterd heb). Wat een orkestrale finesse. De zangers deden er niet voor onder, met een werkelijk sublieme Radvanovsky als Amelia voorop, en naast haar naar de keel grijpende aria's en  scènes: ze kleurde en mengde zo perfect in het slotkoor - ook dat kreeg geen opnameleider van al die plaatopnames voor elkaar. Luisotti dirigeerde precies, iets te gedragen naar mijn idee, maar daardoor kon ik wel wat langer naar dat grandioze orkest luisteren. Ik was al een keer eerder naar een Verdi-opera in de Scala (zie hier), maar dit smaakt naar zoveel meer. Een Forza del destino in de Scala, dat is bijna een ultieme wens... Binnenkort een bespreking van de vijf cd-opnames die ik van Un ballo in maschera heb. Ik beluisterde ze allemaal in de weken voorafgaand aan deze voorstelling - een enkele meerdere keren. En nu ik deze weblog een maand na dato schrijf, wil ik die sublieme opera weer opnieuw horen. En opnieuw...

Opera 13 maart 2022

Zondag 13 maart 2022, Teatro Nacional de São Carlos Lissabon

Opera van Lissabon

Puccini: La Bohème

Mimì - Natalia Tanasii
Rodolfo - Gianluca Terranova
Musetta - Bárbara Barradas
Marcello - Christian Luján
Coro do Teatro Nacional de São Carlos
Orquestra Sinfónica Portuguesa o.l.v. Domenico Longo

Ging ik in Amsterdam voor de coronatijd gemiddeld eens per week maar een concert of opera, nu is het een bijzondere gebeurtenis. Corona gooide roet in het eten, maar nu ik in centraal Portugal woon, op ruim anderhalf uur rijden van Lissabon, is het eveneens een zeldzame happening. De laatste keer was in oktober! Maar nu dan La Bohème in dat prachtige operahuis van Lissabon, met een simpele traditionele enscenering (zie hierboven), zoals ook de vorige keer in Londen (zie hier) met Poetin-aanhangster Anna Netrebko. Schaarste maakt dat je het zeldzame waardeert, dus na zo lang geen live opera, tja, dan krijgt Puccini de waterlanders-sluizen gemakkelijk open. Tanasii en Terranova zongen prima, zo ook Barradas als Luján. De tickets voor een volgende operavoorstelling zijn binnen, halverwege mei. Moge die nu wél doorgaan, deo volente...

Concert 19 oktober 2021

Dinsdag 19 oktober 2021, Auditorium Gulbenkian, Lissabon

Le Concert des Nations o.l.v. Jordi Savall

Beethoven: Symfonie nr. 6 'Pastorale' 

Beethoven: Symfonie nr 7

Sinds mijn vorige concert van Savall in 2016 (zie hier) kocht ik enkele prachtige cd-uitgaven van hem gebouwd rondom een thema - die oorlog-en-vrede cd's blijven trouwens de mooiste. En nu opeens met Beethoven, dát wilde ik horen. Het bleek een schot in de roos. Ik hoorde deze twee overbekende symfonieën niet eerder zo transparant. Ultieme uitvoeringen van Beethoven-symfonieën bestaan niet (meer), maar Savall dirigeerde prachtig gedreven uitvoeringen, zonder eigenzinnigheid na te streven. De vier contrabassen musiceerden alsof ze in een jazz-café uit hun dak gingen, maar legden ondertussen wel een klankbasis waarop de rest van het orkest speelde. Ze werden na afloop door Savall niet voor niets uitvoerig bedankt. Savall sprak tussen de twee symfonieën het publiek toe, volgens mij in het Spaans, maar het publiek luisterde alsof het Portugees was. Als toegift nog het tweede deel uit de Achtste symfonie - het kon vanavond niet op. Want ook: voor het eerst sinds januari 2020 een uitverkochte zaal! Savall debuteert komend voorjaar bij het KCO - dat is een reis naar het oude vaderland waard.

Opera 1 oktober 2021

Vrijdag 1 oktober 2021, Teatro Nacional de São Carlos Lissabon
Opera van Lissabon

Tsjaikovski: Jolanta

Jolanta - Zarina Abaeva
Vaudémont - Misha Didyk
René - Evgeny Stavinsky
Robert - Guriy Guryev
Coro do Teatro Nacional de São Carlos
Orquestra Sinfónica Portuguesa o.l.v. Graeme Jenkins

Op het laatste moment besloten toch naar Lissabon te reizen om in dat prachtige operatheater de laatste opera van Tsjaikovski te horen. Evenals de vorige keer met Ernani (zie hier) een concertante uitvoering. Het viel uiteindelijk allemaal een beetje tegen. En dat lag niet aan de uitvoering: prima zangers en een goed spelend orkest onder leiding van Jenkins, die eind jaren tachtig en begin jaren negentig enkele keren bij De Nederlandse Opera vrij middelmatig gast-dirigeerde. Tegenviel vooral het zwakke libretto: Jolanta is blind en na de nodige verwikkelingen kan ze opeens weer zien, op een manier zoals in sommige Handel-opera's: er wordt uren over een enorm (liefdes)probleem gezongen en getreurd, maar in de laatste drie maten is alles ineens opgelost en iedereen blij. Tsjaikovski schreef voor het orkest prachtige muziek, maar voor de zangers is er eigenlijk weinig eer te behalen. Tenslotte, maar dat lag aan mijn onkunde: het bleek een korte opera, van nog geen vijf kwartier. De twee volgende opera-producties in dit theater (Handels Ariodante en Mozarts La clemenza di Tito) laat ik voorbij gaan - hopelijk biedt het voorjaar enkele goede redenen om naar dit mooie operahuis terug te gaan.

Opera 16 juni 2021

Woensdag 16 juni 2021, Teatro Nacional de São Carlos Lissabon
Opera van Lissabon

Verdi: Ernani

Ernani - Gregory Kunde
Elvira - Hui He
Don Carlo - Simone Piazzola
Silva - Fabrizio Beggi
Coro do Teatro Nacional de São Carlos
Orquestra Sinfónica Portuguesa o.l.v. Antonio Pirolli

Na zo'n anderhalf jaar ook weer naar een opera. Concertant uitgevoerd, maar wel op het podium van het prachtige operatheater van Lissabon. De foto boven en onder deze weblog nam ik zelf - het is een geweldig theater, gebouwd in 1793, toen Mozart pas twee jaar daarvoor was overleden, Rossini nog in de luiers lag, etc... In de zaal en de loges een kwart bezetting van bezoekers, maar koor, orkest en solisten gingen er vol voor. En eindelijk eens live die geweldige vroege opera van Verdi; ik schreef er al eens een cd-beschrijving over (zie hier). Gregory Kunde is een oude rot in het vak, maar nog prima bij stem. Hui He hoorde ik eens als Aida in de Arena van Verona (zie hier) en lijkt een beetje op haar retour. Piazzola en Beggi waren daarentegen grandioos - Piazzola is een naam om te onthouden. Als je zoals ik die grote zaal van het Muziektheater gewend bent, dan is zo'n oud klassiek operatheater enorm wennen, maar ook: beseffen dat de meeste opera's juist voor zulke zalen zijn geschreven. Dus: intiemer, directer, en dus ook voor minder zware stemmen. Ik zat precies in het midden van de zaal, maar het was alsof de zangers vlak voor me stonden. Het koor stond op etages achter het orkest, helaas achter plexiglas, waardoor de balans in hun nadeel uitviel. Maar goed, het was een onvergetelijke avond. Eindelijk weer een opera, en in de pauze iedereen naar het plein voor het gebouw. Ernaast loopt een straatje waar zo'n typisch Lissabons trammetje rijdt - de stiptheid van de kwartiersdienst was in de zaal goed te controleren. Het programma van volgend seizoen is nog niet bekend, maar ik ga er DV vaak naar terug!

Concert 29 april 2021

Donderdag 29 april 2021, Auditorium Gulbenkian Lissabon
Gulbenkian Orkest o.l.v. Lorenzo Viotti

Schumann: Symfonie nr. 1
Brahms: Symfonie nr. 2

Ruim een half jaar zonder live concerten; vreselijk natuurlijk maar ondertussen was ik druk genoeg met verhuizen naar Portugal. Hier schrok men in januari/februari zo van de enorme besmettingscijfers (door Kerstmis) dat men vervolgens massaal de strenge lockdownmaatregelen opvolgde - tijdens de weekenden en rondom Pasen mocht je zelfs je eigen gemeente niet verlaten. Dat had zijn effect, en meteen na Pasen werden er versoepelingen van kracht. Waaronder dat er ook weer concerten (met een beperkt publiek) gegeven konden worden. Aldus voor het eerst naar een bijna gewoon concert met heerlijke symfonieën. Het Gulbenkian Orkest staat dit seizoen nog onder leiding van Lorenzo Viotti - na de zomer verhuist hij naar De Nationale Opera in Amsterdam. Ik zag hem voor het eerst bij een invalbeurt bij het KCO in 2016 (zie hier de weblog) en sindsdien is hij aan een gestage opmars bezig. Het Gulbenkian Orkest is natuurlijk geen KCO, maar de symfonieën van Schumann en Brahms klonken prima, ook wetend dat dit pas het tweede concert van een serie van drie was, nadat het orkest een half jaar niet gespeeld had. Viotti bleef tot de laatste maat schaven, en dat leverde een spannend concert op. De zaal en het gebouw zijn typisch jaren zeventig, maar de glazen achterwand achter het orkest is erg fraai. Je kijkt uit op de tuin, er vlogen vogels (en ook een drone) voorbij en de vele kleuren groen van de bomen pasten mooi bij deze muziek. Binnenkort zelfs naar de opera in Lissabon!

Concert 11 oktober 2020

Zondag 11 oktober 2020, Concertgebouw Amsterdam
Koninklijk Concertgebouworkest o.l.v. Gustavo Gimeno
Krystian Zimerman, piano

Beethoven: Pianoconcert nr. 1, 2, 3, 4, 5

Eigenlijk 3 concerten, of één concert met twee lange pauzes. Het laatste concert voordat de boel weer op slot moest. Maar goed, wat een dag. Het concert met het Tweede en Eerste pianoconcert (in die volgorde) begon om half elf, het concert met het Derde concert om kwart over een, en het concert met het Vierde en Vijfde pianoconcert om half vier. Tja, wat te zeggen: doe het maar om al die concerten binnen een uur of zes te spelen. En dan zo spannend, moeiteloos, en gewoon erg mooi. Gimeno liet het orkest lekker spits spelen, en Zimerman voelde zich hoorbaar in zijn nopjes.
Ik besloot al voor corona dat ik stad en land zou verlaten voor een ander voort-bestaan. Dat gaat in januari gebeuren. Ooit kom ik terug in het Concertgebouw, natuurlijk. Maar dit was voor heel voorlopig de laatste keer. Tot horens!

Concert 24 en 25 september 2020

Donderdag 24 en vrijdag 25 september 2020, Concertgebouw Amsterdam
Koninklijk Concertgebouworkest o.l.v. Klaus Mäkelä

Jimmy López: The travails of Persiles and Sigismunda
Sibelius: Symfonie nr. 1

Twee keer naar dit concert. De eerste keer lang van tevoren besteld, de dag erna een half uur voor aanvang om even de gedachten te verzetten na huis-verkoop-gedoe. Ik kan van het López-stuk niets meer herinneren. Des te meer van Sibelius 1. Mäkelä is half in de twintig, maar dirigeerde met autoriteit en met schwung. Hij is geeneens een belofte. Als je zijn concertprogramma bekijkt mag het KCO blij zijn dat hij tijd voor ze heeft. Dat heeft hij opeens extra: vandaag werd bekend dat hij de Kerstmatinee van Fabio Luisi overneemt (die heeft Covid). En terecht: Mäkelä haalde het beste uit het KCO, ik zat ademloos te genieten van een geweldige Sibelius 1.

Concert 17 september 2020

Donderdag 17 september 2020, Concertgebouw Amsterdam
Koninklijk Concertgebouworkest o.l.v. Semyon Bychkov
Kirill Gerstein (piano), Miroslav Petkov (trompet)

Sjostakovitsj: Concert voor piano, trompet en orkest (pianoconcert nr. 1)
Dvorák: Symfonie nr. 8

Ideaal concert om mijn ouders van in de tachtig uit te nodigen. Ze houden allebei van Dvorák, en mijn vader is enorm fan van Sjostakovitsj. En als risico-doelgroep ook eens goed voor hen om uit huis te zijn. Het orkest speelde in topvorm en Gerstein en Petkov hadden er zin in. Mijn ouders genoten, en ik ook.

Concert 4 september 2020

Vrijdag 4 september 2020, Concertgebouw Amsterdam
Koninklijk Concertgebouworkest o.l.v. Philippe Herreweghe

Haydn: Symfonie nr. 96
Schubert: Symfonie nr. 6

De laatste keer dat het KCO Schubert 6 speelde was o.l.v. Harnoncourt. Jaren 90. Haydns 'Miracle' hoorde ik nog nooit eerder live. Ik ken het stuk van noot tot noot, door de Harnoncourt-opname, eveneens met het KCO. Het laaste deel ervan is Haydn op zijn allerbest. Herreweghe liet minder extreem spelen dan voorheen Harnoncourt, maar wel heel verzorgd en gewoon erg mooi!

Concert 29 augustus 2020

Zaterdag 29 augustus 2020, Concertgebouw Amsterdam
Koninklijk Concertgebouworkest o.l.v. Andris Nelsons

Rachmaninov: Symfonie nr 2

Nelsons was voor dit concertseizoen niet gecontracteerd, maar door corona is alles anders en Nelsons (allerwegen als grote kanshebber voor het chefdirigentschap betiteld - terecht) zat hoogstwaarschijnlijk toch thuis op de bank te niksen. Na de Eroica van Beethoven vorige week (zie hier) wederom een volbloed symfonie geprogrammeerd. Ik vind de Tweede Rachmaninov een grandioos stuk. De langzame inleiding is  even prachtig als dramatisch, en het simpele hoofdthema van dat eerste deel doet altijd even mijn adem stokken. De symfonie duurt een vol uur, en ik was na de puntige ritmiek van Beethoven erg toe aan een warm romantisch stuk. Met deze Tweede Rachmaninov kon ik het niet beter treffen. Nelsons koos opvallend langzame tempi en benadrukte vooral de duistere kanten. Het orkest bediende Nelsons op zijn wenken; heerlijke uitvoering. Moge de klik tussen orkest en Nelsons tot een vaste relatie leiden...