Concert 7 november 2012

Woensdag 7 november 2012, Concertgebouw Amsterdam
Koninklijk Concertgebouworkest o.l.v. Lorin Maazel

Van Anrooy: Piet Hein Rapsodie
Prokofiev: delen uit Romeo en Julia
Tsjaikovski: Symfonie nr. 4

Maazel mag dan een exuberante icoon zijn, zoals ik hem bij zijn vorige gastoptreden beschreef (zie hier de weblog daarvan), maar zijn optredens bij het KCO zijn steevast goed. Nu wederom een geweldig concert. Het KCO is een toporkest, maar moet tot topprestaties uitgedaagd worden door dirigenten die geen loopje met zich laten nemen. Sommige dirigenten doen dat door hun innemendheid, enthousiasme of excentriciteit, en sommigen door hun ervaring en autoriteit. Jansons heeft het allemaal, en Maazel vooral veel autoriteit. En dat valt goed bij dit orkest. Al bij de Piet Hein Rapsodie was dat hoorbaar. Ik kende het stuk eigenlijk alleen van wat losse flarden van de radio, en dan in wat flauwe, kinderconcertachtige settings. Maar zet een internationale topdirigent voor een toporkest: het stuk werd perfect gespeeld, krachtig en swingend. Hetzelfde gold voor de vijf delen uit Romeo en Julia: groots orkestspel! De Vierde van Tsjaikovski heb ik bij het KCO al met vele dirigenten gehoord: Chailly, Blomstedt, Jansons, Gilbert, Fischer. Deze uitvoering van Maazel was misschien niet de meest Russische, maar zo strak gespeeld als tijdens dit concert hoorde ik dit heerlijke stuk niet eerder. Het tempo in het eerste deel was misschien wat te traag, maar de opbouw was grandioos. Hoogtepunt was het Scherzo. Maazel bracht allerlei spannende accenten aan in de pizzicati: duizelingwekkend. Ach, alles bij elkaar gewoon een groots concert. Snel weer terug, deze 82-jarige icoon.

Concert 31 oktober 2012

Woensdag 31 oktober 2012, Concertgebouw Amsterdam
Koninklijk Concertgebouworkest o.l.v. Jan Willem de Vriend
Arthur & Lucas Jussen, piano's

Mozart: Concert voor twee piano's
Händel: Water Music

Toen ik op deze woensdag laat in de middag thuiskwam, vond ik een plas water op mijn vloer: het lekte vanuit het plafond. Met emmers kon ik de schade beperken, en toch dit concert bezoeken waar ik een los kaartje voor had gekocht. Het debuut van de gebroeders Jussen bleek een groot succes: ze speelden frivool en in uitdagende wisselwerking dit verrukkelijke concert, dat Mozart - niet veel jaren ouder dan deze tieners achter de piano - voor hemzelf en zijn zus componeerde. Ik was echter primair gekomen voor Händels watermuziek, dat ik gewoonweg een eindeloos heerlijk stuk vind. Ik was benieuwd wat het KCO hiervan zou maken. Het werd een onvergetelijk uurtje. De Vriend dirigeerde vlotte tempi, liet blazers en strijkers links, rechts en achter op de balkons of zelfs achter op de gang het vraag- en antwoordspel met het orkest op het podium spelen, en varieerde naar hartelust binnen afzonderlijke delen in instrumentatie en dynamiek. Werkelijk grandioos. Deze muzikale watermuziek deed mijn wateroverlast thuis een uur lang volledig vergeten.

Ballet 28 oktober 2012

Zondag 28 oktober 2012, Het Muziektheater Amsterdam
Het Nationale Ballet
Holland Symfonia o.l.v. Ermanno Florio

Paquita
Bolero
Carmen

Dit is geloof ik mijn eerste weblog over een balletvoorstelling. In de jaren negentig ging ik regelmatig naar ballet, maar daarna om onopgehelderde redenen niet meer. Dit groepsuitje van de DEC startte met het bijwonen van een groepsles waarin de dansers van het Nationale Ballet een ruim uur lang een aantal basispassen uitvoerden. Ook tijdens deze les is de totale beheersing van het lichaam geweldig om te zien. Je pakt de punt van je voet en dan been en arm loodrecht omhoog... Na een korte lunch in de artiestenfoyer de zaal in voor dit warmbloedige programma. Paquita, een choreografie van Marius Pepita, bleek een wat eenvormige opeenvolging van solo-optredens. De muziek kwam van verschillende vergeten componisten, in een arrangement van John Lanchbery. Ravels Bolero werd het hoogtepunt van de middag. Het stuk leent zich uitstekend voor een choreografie, hier van huischoreograaf Krzysztof Pastor, in een prachtig tweekleurig decor.  Een danspaar gaat de confrontatie aan met 28 tegenspelers: geweldig gedaan! Tot slot een gedanste versie van Carmen, in de choreografie van Ted Brandsen. Ik vond het niet geslaagd: een opera laat zich niet dansen, het blijft teveel schijngevecht-gedoe. De suite door Rodion Shchedrin samengesteld geeft de highlights uit de opera, maar waarom niet gewoon één van de eigen suites van Bizet gebruikt? Holland Symfonia speelde opvallend goed, veel beter dan wat ik me van lange tijd geleden van het Balletorkest herinner. Toch wel een aangenaam weerzien met het Nationale Ballet; het is een uitermate goed gezelschap! 

Concert 25 oktober 2012

Donderdag 25 oktober 2012, Concertgebouw Amsterdam
Koninklijk Concertgebouworkest o.l.v. Daniele Gatti

Mahler: Symfonie nr. 9

Ik had al twee latere weblogs geplaatst toen ik er achterkwam dat ik dit concert vergeten was van een weblog te voorzien. Misschien enigszins tekenend, want helemaal tevreden was ik er niet over. Gatti is een geconcentreerd dirigent, heeft een duidelijke visie en is thuis in de symfonieën van Mahler. Bij het KCO dirigeerde hij in de Mahler-serie de Vijfde (zie hier de weblog), en in augustus j.l. bracht hij met het Mahler Jeugdorkest de Zevende (zie hier de weblog). Mijn kanttekeningen bij beide uitvoeringen gelden ook deze Negende. Hoe geconcentreerd de uitvoering ook was, de vervoering en verbluffing over de intense kracht van deze muziek bleef bij mij uit. Ik schreef het al eerder: Mahlers Negende is zijn ultieme symfonie; het eerste deel biedt een synthese van alle emoties uit zijn eerdere symfonieën, en over de kracht van het slot-adagio hoef ik niets te zeggen die dit stuk kent. Mahler en Gatti: voor mij nog geen ideale combinatie.
De blog-software staat toe om blogs eerder te dateren, dus ik kan dit gewoon chronologisch tussen de andere concerten plaatsen.

Concert 11 oktober 2012

Donderdag 11 oktober 2012, Concertgebouw Amsterdam
Koninklijk Concertgebouworkest o.l.v. Alexandre Bloch
Anja Harteros, sopraan

Wagenaar: Ouverture De getemde feeks
R. Strauss: Orkestliederen (Allerseelen, Die heiligen drei Könige aus Morgenland, Waldseligkeit, Wiegenlied, Morgen!, Zueignung)
Widmann: Teufel Amor
R. Strauss: Tod und Verklärung

Hoe spijtig dat Jansons wederom moest afzeggen! Dit programma toont Jansons' veelzijdigheid: na de fragiele liederen van Strauss een grandioos veelomvattend werk van Widmann, dreigend en massaal. De jonge Alexandre Bloch nam het programma ongewijzigd over, verhuisde Widmann naar vóór de pauze. Dat leverde voor vele concertgangers een koude douche op. Na de grandioos gezongen en gespeelde orkestliederen van Strauss dachten velen dat het al pauze was. Maar nee, het orkest bleef zitten, er kwamen zelfs orkestleden bij, dus men dacht: o ja, er komt nog wat. Dat bleek dus een massief modern werk van een half uur te zijn. Wel goed eigenlijk: kunst mag uitdagen! Hoe fraai Teufel Amor, Tod und Verklärung en de ouverture van Wagenaar ook klonken: onbetwist en onvergetelijk hoogtepunt van dit concert was het optreden van Anja Harteros. Tijdens de laatste Kerstmatinee maakte ze enorme indruk in de Vier letzte Lieder onder Haitink, en nu zo mogelijk nog meer met deze zes orkestliederen. Ik kende ze van de opnames van Elisabeth Schwarzkopf en Jessye Norman, maar Harteros zong ze mooier. Zouden ze met Jansons op de bok voor RCO Live zijn opgenomen?

Concert 1 oktober 2012

Maandag 1 oktober 2012, Concertgebouw Amsterdam
Orchestre Révolutionnaire et Romantique o.l.v. Sir John Eliot Gardiner
Lucy Crowe, sopraan
Jennifer Johnston, mezzosopraan
James Gilchrist, tenor
Matthew Rose, bas
The Monteverdi Choir

Beethoven: Missa solemnis

In een jaar tijd de Missa solemnis uitgevoerd gehoord door drie grote 'authentieke' dirigenten: Herreweghe (hier de weblog), Harnoncourt (hier en hier) en nu Gardiner. Deze uitvoering met het onvolprezen Monteverdi Choir was onbetwist de meest stormachtige. Gardiner ontzag zijn musici niet, wilde en kreeg van zijn solisten, koor en orkest het onderste uit de kan. Het Goria en het Credo: fasten your seatbelts! Af en toe stond het zweet in mijn handen, vrezend dat de boel uit de bocht zou vliegen. Maar men kende deze grandioze partituur op zijn duimpje. Het is verbluffende muziek, hemelbestromend en ontroerend. Uiteindelijk houd ik meer van de wat gedragener stijl van Harnoncourt, maar dit was een uitvoering om nooit te vergeten.

Concert 28 september 2012

Vrijdag 28 september 2012, Concertgebouw Amsterdam
Koninklijk Concertgebouworkest o.l.v. Ludovic Morlot
Ian Bostridge, tenor
Jasper de Waal, hoorn

Ravel: Ma Mère l'Oye (suite)
Britten: Serenade
Roussel: Tweede suite uit Bacchus et Ariane
Ravel: La valse

Na zijn debuut anderhalf jaar geleden (zie hier de weblog daarvan) mocht de Franse dirigent Morlot op herhaling bij het KCO. Een concert met meer dan drie werken vind ik dikwijls van te weinig gewicht: dat gechangeer door het orkest en trap-op-trap-af van de dirigent blokkeert de lange spanningsbogen waar ik eigenlijk het meest van houd. De werken van dit concert waren stuk voor stuk interessant en de moeite van het beluisteren meer dan waard. Morlot is een toegewijd dirigent, moet nog flink groeien in diepgang, maar weet het orkest te verleiden tot prima subtiel spel. De opening van La valse was bijzonder raak getroffen: dreigend en duister. Maar de apotheose was toch wat te netjes; daar mag het best - ogenschijnlijk - uit de hand lopen. Hoogtepunt van het concert was het optreden van Ian Bostridge in de Serenade van Britten: de man beheerst zijn partij tot in de puntjes, staat er ruim boven en zingt en reciteert vrijuit en intens muzikaal. Geweldig en meesterlijk. Ik ben geen Britten-fan, maar met zo'n voordracht ben ik er helemaal bij.

Concert 20 september 2012

Donderdag 20 september 2012, Concertgebouw Amsterdam
Koninklijk Concertgebouworkest o.l.v. Mariss Jansons
Genia Kühmeier, sopraan
Gerald Finley, bariton
Groot Omroepkoor

Brahms: Ein deutsches Requiem

Smaken verschillen, en zo ook waarderingen van uitvoeringen. Na haar toegegeven misser bij de beoordeling van Parsifal j.l. juni, recenseerde Mischa Spel in NRC Handelsblad dit concert met Brahms' meesterwerk wederom volledig anders dan hoe ik het beleefde. Laat ik het bij mezelf houden: ik vond dit één van de mooiste concerten die ik ooit meemaakte. Dat lag aan een uniek complex van factoren. In willekeurige volgorde: mijn eigen stemming, die van het publiek in de grote zaal, de plaats waar ik zat, de grootsheid van dit Requiem en de weergaloze uitvoering door koor, orkest en solisten. Ik hoorde dit werk ooit eens twee keer eerder live, maar de laatste keer was zeker 15 jaar geleden of langer geleden (Hans Vonk verving toen een zieke Harnoncourt bij het KCO). Jansons dirigeerde een prachtig vloeiende uitvoering, waarin koor en orkest geweldig doorzichtig samensmolten. En toen Genia Kühmeier haar 'Ihr habt nun Traurigkeit' meer dan hemels-subtiel zong, ging ik volledig voor de bijl. Na afloop was ik in een zeldzaam voldane stemming waarin alles even helemaal perfect leek.

Opera 4 september 2012

Dinsdag 4 september 2012, Het Muziektheater Amsterdam
De Nederlandse Opera

Schreker: Der Schatzgräber

Els - Manuele Uhl
Elis - Raymond Very
Der Narr - Graham Clark
Der König - Tijl Faveyts
Koor van de Nederlandse Opera
Nederlands Philharmonisch Orkest o.l.v. Marc Albrecht

Een aparte en boeiende opening van het nieuwe seizoen bij DNO. Na Die Gezeichneten een paar jaar geleden nu opnieuw een opera van Franz Schreker; zijn werken worden mondjesmaat uitgevoerd, maar een vergeten componist is hij zeker niet (meer). Schreker biedt voluptueus en volumineus orkestgeluid. Zeker in de derde akte, het muzikale hoogtepunt van deze opera. Daarin kolkt en broeit het dat het een aard heeft. Jammer dat daarin de enscenering juist het minst sterk is. De filmprojecties laten zien waar de muziek bepaald geen misverstand laat bestaan waar het hier over gaat. De enscenering vond ik sowieso niet zo geslaagd. Een sprookjesachtige omgeving met wat felle kleuren was voldoende geweest. Desnoods hadden ze de grote schaal van Anish Kapoor uit de enscenering van Parsifal - van juni j.l.  - gebruikt! Nu had het geheel een wat koele, DDR-achtige uitstraling. En die huisjesdans links en rechts is op de keper beschouwd een beetje een zwaktebod. Maar goed, de muziek en de uitvoering maakten dit een fraaie voorstelling. Het orkest o.l.v. Albrecht gaat voluit, en er was een goede cast gecontracteerd. Manuele Uhl draagt de voorstelling, en zij zingt vooral sterk in plaats van subtiel, maar eigenlijk past dat prima bij haar rol. Graham Clark heeft nog niets aan vocale en acteerkracht ingeboet.

Concert 29 augustus 2012

Woensdag 29 augustus 2012, Concertgebouw Amsterdam
Koninklijk Concertgebouworkest o.l.v. Mariss Jansons
Leonidas Kavakos, viool

Bartók: Vioolconcert nr. 2
Mahler: Symfonie nr. 1

Na zes jaar heeft Jansons Mahlers Eerste weer op de lessenaars laten plaatsen. Over die eerste keer was ik nog niet helemaal tevreden (zie hier de weblog daarvan), ofschoon ik de cd-opname die van de eerste serie uitvoeringen is gemaakt wel erg fraai vind (zie hier een vergelijkende discografie). Tijdens dit concert vond ik de uitvoering grandioos. Het orkest speelde in topvorm, en Jansons leidde een uiterst coherente, gedreven en enerverende uitvoering, waarin de kwaliteiten van de symfonie volledig voor zichzelf konden spreken. Hoe vanzelfsprekend de uitvoering ook klonk, het is eigenlijk heel bijzonder dat je zoiets zomaar voorgeschoteld krijgt; Jansons en het KCO vormen werkelijk een ideale combinatie. Dat geldt ook tussen Jansons, het KCO en violist Leonidas Kavakos. Zijn band met het orkest is zichtbaar hecht, en hij benadert van alle meesterviolisten die ik heb gehoord dat wat je als 'perfect' zou benoemend het dichtst. Hij speelt ogenschijnlijk moeiteloos, maar uiterst geconcentreerd en evenwichtig. Het Tweede Vioolconcert van Bartók - in 1939 in deze zelfde zaal met hetzelfde orkest voor het eerst uitgevoerd - leek me altijd een wat ondoordringbaar stuk, maar door Kavakos zat ik er van begin tot einde helemaal 'in'.

Concert 27 augustus 2012

Maandag 27 augustus 2012, Concertgebouw Amsterdam
Gustav Mahler Jugendorchester o.l.v. Daniele Gatti
Frank Peter Zimmermann, viool

Berg: Vioolconcert
Mahler: Symfonie nr. 7

Een stevig programma. Inclusief toegift door Zimmermann en door de trage tempi in de Zevende symfonie van Mahler ook een lang concert; ik stond pas tegen elf uur buiten. Ik moet erkennen dat ik het Vioolconcert van Alban Berg 'Dem Andenken eines Engels' nog nooit eerder had gehoord; ook niet op cd. Het is best mooi, maar het emotioneerde me bij deze eerste beluistering ook niet. Aan de uitvoering lag dat niet. Frank Peter Zimmermann is een groot violist, speelt technisch perfect en heeft een pracht van een instrument (zijn Stradivarius was ooit van Fritz Kreisler). Zijn Bach-toegift was onaards mooi. Na de pauze Mahlers Zevende; geen onproblematisch stuk, maar ik houd er erg van. Vooral het openingsdeel is een achtbaan van emoties en daardoor al een symfonie op zich. En dan komen er daarna nog vier delen. Gatti opteerde voor relatief langzame tempi en zette de dramatiek nog eens extra aan; ik vond het een gespannen en daardoor ook uitputtende uitvoering. Het orkest bood alles wat Gatti vroeg, speelde uitstekend.

Concert 23 augustus 2012

Donderdag 23 augustus 2012, Concertgebouw Amsterdam
Koninklijk Concertgebouworkest o.l.v. Mariss Jansons
Sergei Leiferkus, spreekstem
Groot Omroepkoor

Schönberg: A Survivor from Warsaw
Strawinsky: Psalmensymfonie
Barber: Adagio voor strijkers
Varèse: Amériques

De muzikale zomervakantie is voorbij en aan het einde van de Robeco-serie speelt het KCO zich gewoontegetrouw in voor de korte tournee naar de festivals van Salzburg en Luzern. Dit jaar gelukkig weer met Jansons op de bok, en met twee fraaie programma's waarin voor een deel eerder gespeeld repertoire wordt hernomen.Echter bepaald geen alledaags of licht repertoire! Dit eerste programma kenmerkte zich zowel voor als na de pauze door tegenstellingen. Eerst het ruwe, je bij de lurven grijpende stuk van Schönberg, met niemand minder dan Sergei Leiferkus als spreker. Zijn Russische accent bij deze Engelstalige tekst: het had wel iets authentieks. Ik hoorde het stuk ooit eerder bij het KCO, toen voorafgaand aan Mahlers Vijfde gedirigeerd door Klaus Tennstedt. Hierna de veel meer ingehouden en vrediger Psalmensymfonie, dat vorig jaar september voorafging aan het Requiem van Mozart (zie hier de weblog daarvan). Toen was ik er niet van onder de indruk, waarschijnlijk mede doordat ik mentaal gefocust was op dat Mozart Requiem. Nu vond ik het het een uitermate prachtig stuk, fraai gezongen door het Groot Omroepkoor. Na de pauze het wat zoete, maar onwaarschijnlijk fraai gespeelde Adagio voor strijkers van Barber. Ik heb er geloof ik niet eens een cd-opname van, je herkent het echter uit duizenden. Pure weelde om de strijkers van het KCO dit te horen spelen. En tja, daarna stroomde het podium weer vol voor Amériques van Varèse, dat vorig jaar oktober tijdens een regulier abonnementsconcert op het programma stond (zie hier de weblog). Nu kreeg het wederom een overrompelende uitvoering; het Robeco-publiek was muisstil en luisterde vol be- of verwondering. Het werk heeft soms wat meligs, met die sirenes en dat duffe toetertje, maar wat een energie zit hierin! Geen muziek om rustig de krant bij te lezen, maar van mij mag dit een echt repertoirestuk worden. De zaal was na afloop veel uitbundiger dan het publiek van de D-serie vorig jaar.
Mooie foto van Varèse van Katherine Young/Getty (en om eventueel gedoe over rechten te vermijden).

Recital 1 juli 2012

Zondag 1 juli 2012, Huis aan de Prinsengracht Amsterdam
Arno Stoffelsma, klarinet
Cathelijne Noorland, piano

Rabaud: Solo de Concours voor klarinet en piano
Berg: Vier Stücke voor klarinet en piano
Brahms: Klarinetsonate nr. 1
Poulenc: Klarinetsonate

Via via was ik uitgenodigd voor dit zondagochtend-huisconcert, door Arno Stoffelsma, klarinettist bij het Gelders Orkest, en pianiste Cathelijne Noorland. Bepaald geen hap-slik-weg-programma: de vier korte stukken van Alban Berg en de late sonate van Brahms zijn serieuze muziekstukken. Het bravourestuk van Rabaud en de relatief lichte sonate van Poulenc liggen gemakkelijker in het gehoor. Brahms is uiteraard de meester van dit viertal. Stoffelsma en Noorland zijn professionales die uitstekend (samen)speelden. Een fraai gespeeld programma van ruim een uur, zo maar bij iemand in de huiskamer aan de gracht. Weer eens wat anders, maar erg fijn!

Opera 28 juni 2012

Donderdag 28 juni 2012, Het Muziektheater Amsterdam

De Nederlandse Opera

Wagner: Parsifal

Gurnemanz - Falk Struckmann

Kundry - Petra Lang

Parsifal - Christopher Ventris

Amfortas - Alejandro Marco-Buhrmeister

Titurel - Mikhail Petrenko

Klingsor - Mikhail Petrenko

Koor van De Nederlandse Opera

Koninklijk Concertgebouworkest o.l.v Iván Fischer

Derde en laatste keer, even indrukwekkend als de twee eerdere keren. Geen nieuwe gezichtspunten, gewoon nog een keer al dit fraais. Het KCO in de orkestbak van het Muziektheater blijft een extra gelukzaligmakende gebeurtenis.

Opera 15 juni 2012

Vrijdag 15 juni 2012, Het Muziektheater Amsterdam

De Nederlandse Opera

Wagner: Parsifal

Gurnemanz - Falk Struckmann

Kundry - Petra Lang

Parsifal - Christopher Ventris

Amfortas - Alejandro Marco-Buhrmeister

Titurel - Mikhail Petrenko

Klingsor - Mikhail Petrenko

Koor van De Nederlandse Opera

Koninklijk Concertgebouworkest o.l.v Iván Fischer

En meteen de volgende voorstelling weer; muzikaal even imponerend. Dan over de enscenering. Die vind ik wisselend. Niet slecht, bepaald niet, maar niet overal even overtuigend. De tweede akte is onaards prachtig en perfect, en ook de derde akte is prima uitgebeeld. Ik had alleen moeite met de tweede helft van de eerste akte, toch het meest theatrale deel van de opera. De graalridders staan daar op wankele houten stellages die ogenschijnlijk vlak daarvoor provisorisch in elkaar getimmerd zijn. Bepaald geen plek waar de engelen van God het heiligste van het heiligste in bewaring zouden geven, dunkt mij. De onthulling van de Graal is wel weer boeiend gerealiseerd, maar die hele bijeenkomst heeft een armoedige uitstraling. Maar goed, daarna volgt een weergaloos fraaie tweede akte; die grote schaal is een regelrechte vondst. Vanwege de eveneens krachtige uitvoering door Petrenko, Lang en Ventris is dit middenbedrijf opeens het hoogtepunt van de voorstelling, wat mij betreft. De derde akte heeft niet dezelfde magie, maar voldoet prima - tot aan de Verwandlungsmuziek mag het wel een beetje leeg en ruimtelijk zijn. En later deze maand nog maar eens...