Opera 4 september 2012

Dinsdag 4 september 2012, Het Muziektheater Amsterdam
De Nederlandse Opera

Schreker: Der Schatzgräber

Els - Manuele Uhl
Elis - Raymond Very
Der Narr - Graham Clark
Der König - Tijl Faveyts
Koor van de Nederlandse Opera
Nederlands Philharmonisch Orkest o.l.v. Marc Albrecht

Een aparte en boeiende opening van het nieuwe seizoen bij DNO. Na Die Gezeichneten een paar jaar geleden nu opnieuw een opera van Franz Schreker; zijn werken worden mondjesmaat uitgevoerd, maar een vergeten componist is hij zeker niet (meer). Schreker biedt voluptueus en volumineus orkestgeluid. Zeker in de derde akte, het muzikale hoogtepunt van deze opera. Daarin kolkt en broeit het dat het een aard heeft. Jammer dat daarin de enscenering juist het minst sterk is. De filmprojecties laten zien waar de muziek bepaald geen misverstand laat bestaan waar het hier over gaat. De enscenering vond ik sowieso niet zo geslaagd. Een sprookjesachtige omgeving met wat felle kleuren was voldoende geweest. Desnoods hadden ze de grote schaal van Anish Kapoor uit de enscenering van Parsifal - van juni j.l.  - gebruikt! Nu had het geheel een wat koele, DDR-achtige uitstraling. En die huisjesdans links en rechts is op de keper beschouwd een beetje een zwaktebod. Maar goed, de muziek en de uitvoering maakten dit een fraaie voorstelling. Het orkest o.l.v. Albrecht gaat voluit, en er was een goede cast gecontracteerd. Manuele Uhl draagt de voorstelling, en zij zingt vooral sterk in plaats van subtiel, maar eigenlijk past dat prima bij haar rol. Graham Clark heeft nog niets aan vocale en acteerkracht ingeboet.

Concert 29 augustus 2012

Woensdag 29 augustus 2012, Concertgebouw Amsterdam
Koninklijk Concertgebouworkest o.l.v. Mariss Jansons
Leonidas Kavakos, viool

Bartók: Vioolconcert nr. 2
Mahler: Symfonie nr. 1

Na zes jaar heeft Jansons Mahlers Eerste weer op de lessenaars laten plaatsen. Over die eerste keer was ik nog niet helemaal tevreden (zie hier de weblog daarvan), ofschoon ik de cd-opname die van de eerste serie uitvoeringen is gemaakt wel erg fraai vind (zie hier een vergelijkende discografie). Tijdens dit concert vond ik de uitvoering grandioos. Het orkest speelde in topvorm, en Jansons leidde een uiterst coherente, gedreven en enerverende uitvoering, waarin de kwaliteiten van de symfonie volledig voor zichzelf konden spreken. Hoe vanzelfsprekend de uitvoering ook klonk, het is eigenlijk heel bijzonder dat je zoiets zomaar voorgeschoteld krijgt; Jansons en het KCO vormen werkelijk een ideale combinatie. Dat geldt ook tussen Jansons, het KCO en violist Leonidas Kavakos. Zijn band met het orkest is zichtbaar hecht, en hij benadert van alle meesterviolisten die ik heb gehoord dat wat je als 'perfect' zou benoemend het dichtst. Hij speelt ogenschijnlijk moeiteloos, maar uiterst geconcentreerd en evenwichtig. Het Tweede Vioolconcert van Bartók - in 1939 in deze zelfde zaal met hetzelfde orkest voor het eerst uitgevoerd - leek me altijd een wat ondoordringbaar stuk, maar door Kavakos zat ik er van begin tot einde helemaal 'in'.

Concert 27 augustus 2012

Maandag 27 augustus 2012, Concertgebouw Amsterdam
Gustav Mahler Jugendorchester o.l.v. Daniele Gatti
Frank Peter Zimmermann, viool

Berg: Vioolconcert
Mahler: Symfonie nr. 7

Een stevig programma. Inclusief toegift door Zimmermann en door de trage tempi in de Zevende symfonie van Mahler ook een lang concert; ik stond pas tegen elf uur buiten. Ik moet erkennen dat ik het Vioolconcert van Alban Berg 'Dem Andenken eines Engels' nog nooit eerder had gehoord; ook niet op cd. Het is best mooi, maar het emotioneerde me bij deze eerste beluistering ook niet. Aan de uitvoering lag dat niet. Frank Peter Zimmermann is een groot violist, speelt technisch perfect en heeft een pracht van een instrument (zijn Stradivarius was ooit van Fritz Kreisler). Zijn Bach-toegift was onaards mooi. Na de pauze Mahlers Zevende; geen onproblematisch stuk, maar ik houd er erg van. Vooral het openingsdeel is een achtbaan van emoties en daardoor al een symfonie op zich. En dan komen er daarna nog vier delen. Gatti opteerde voor relatief langzame tempi en zette de dramatiek nog eens extra aan; ik vond het een gespannen en daardoor ook uitputtende uitvoering. Het orkest bood alles wat Gatti vroeg, speelde uitstekend.

Concert 23 augustus 2012

Donderdag 23 augustus 2012, Concertgebouw Amsterdam
Koninklijk Concertgebouworkest o.l.v. Mariss Jansons
Sergei Leiferkus, spreekstem
Groot Omroepkoor

Schönberg: A Survivor from Warsaw
Strawinsky: Psalmensymfonie
Barber: Adagio voor strijkers
Varèse: Amériques

De muzikale zomervakantie is voorbij en aan het einde van de Robeco-serie speelt het KCO zich gewoontegetrouw in voor de korte tournee naar de festivals van Salzburg en Luzern. Dit jaar gelukkig weer met Jansons op de bok, en met twee fraaie programma's waarin voor een deel eerder gespeeld repertoire wordt hernomen.Echter bepaald geen alledaags of licht repertoire! Dit eerste programma kenmerkte zich zowel voor als na de pauze door tegenstellingen. Eerst het ruwe, je bij de lurven grijpende stuk van Schönberg, met niemand minder dan Sergei Leiferkus als spreker. Zijn Russische accent bij deze Engelstalige tekst: het had wel iets authentieks. Ik hoorde het stuk ooit eerder bij het KCO, toen voorafgaand aan Mahlers Vijfde gedirigeerd door Klaus Tennstedt. Hierna de veel meer ingehouden en vrediger Psalmensymfonie, dat vorig jaar september voorafging aan het Requiem van Mozart (zie hier de weblog daarvan). Toen was ik er niet van onder de indruk, waarschijnlijk mede doordat ik mentaal gefocust was op dat Mozart Requiem. Nu vond ik het het een uitermate prachtig stuk, fraai gezongen door het Groot Omroepkoor. Na de pauze het wat zoete, maar onwaarschijnlijk fraai gespeelde Adagio voor strijkers van Barber. Ik heb er geloof ik niet eens een cd-opname van, je herkent het echter uit duizenden. Pure weelde om de strijkers van het KCO dit te horen spelen. En tja, daarna stroomde het podium weer vol voor Amériques van Varèse, dat vorig jaar oktober tijdens een regulier abonnementsconcert op het programma stond (zie hier de weblog). Nu kreeg het wederom een overrompelende uitvoering; het Robeco-publiek was muisstil en luisterde vol be- of verwondering. Het werk heeft soms wat meligs, met die sirenes en dat duffe toetertje, maar wat een energie zit hierin! Geen muziek om rustig de krant bij te lezen, maar van mij mag dit een echt repertoirestuk worden. De zaal was na afloop veel uitbundiger dan het publiek van de D-serie vorig jaar.
Mooie foto van Varèse van Katherine Young/Getty (en om eventueel gedoe over rechten te vermijden).

Recital 1 juli 2012

Zondag 1 juli 2012, Huis aan de Prinsengracht Amsterdam
Arno Stoffelsma, klarinet
Cathelijne Noorland, piano

Rabaud: Solo de Concours voor klarinet en piano
Berg: Vier Stücke voor klarinet en piano
Brahms: Klarinetsonate nr. 1
Poulenc: Klarinetsonate

Via via was ik uitgenodigd voor dit zondagochtend-huisconcert, door Arno Stoffelsma, klarinettist bij het Gelders Orkest, en pianiste Cathelijne Noorland. Bepaald geen hap-slik-weg-programma: de vier korte stukken van Alban Berg en de late sonate van Brahms zijn serieuze muziekstukken. Het bravourestuk van Rabaud en de relatief lichte sonate van Poulenc liggen gemakkelijker in het gehoor. Brahms is uiteraard de meester van dit viertal. Stoffelsma en Noorland zijn professionales die uitstekend (samen)speelden. Een fraai gespeeld programma van ruim een uur, zo maar bij iemand in de huiskamer aan de gracht. Weer eens wat anders, maar erg fijn!

Opera 28 juni 2012

Donderdag 28 juni 2012, Het Muziektheater Amsterdam

De Nederlandse Opera

Wagner: Parsifal

Gurnemanz - Falk Struckmann

Kundry - Petra Lang

Parsifal - Christopher Ventris

Amfortas - Alejandro Marco-Buhrmeister

Titurel - Mikhail Petrenko

Klingsor - Mikhail Petrenko

Koor van De Nederlandse Opera

Koninklijk Concertgebouworkest o.l.v Iván Fischer

Derde en laatste keer, even indrukwekkend als de twee eerdere keren. Geen nieuwe gezichtspunten, gewoon nog een keer al dit fraais. Het KCO in de orkestbak van het Muziektheater blijft een extra gelukzaligmakende gebeurtenis.

Opera 15 juni 2012

Vrijdag 15 juni 2012, Het Muziektheater Amsterdam

De Nederlandse Opera

Wagner: Parsifal

Gurnemanz - Falk Struckmann

Kundry - Petra Lang

Parsifal - Christopher Ventris

Amfortas - Alejandro Marco-Buhrmeister

Titurel - Mikhail Petrenko

Klingsor - Mikhail Petrenko

Koor van De Nederlandse Opera

Koninklijk Concertgebouworkest o.l.v Iván Fischer

En meteen de volgende voorstelling weer; muzikaal even imponerend. Dan over de enscenering. Die vind ik wisselend. Niet slecht, bepaald niet, maar niet overal even overtuigend. De tweede akte is onaards prachtig en perfect, en ook de derde akte is prima uitgebeeld. Ik had alleen moeite met de tweede helft van de eerste akte, toch het meest theatrale deel van de opera. De graalridders staan daar op wankele houten stellages die ogenschijnlijk vlak daarvoor provisorisch in elkaar getimmerd zijn. Bepaald geen plek waar de engelen van God het heiligste van het heiligste in bewaring zouden geven, dunkt mij. De onthulling van de Graal is wel weer boeiend gerealiseerd, maar die hele bijeenkomst heeft een armoedige uitstraling. Maar goed, daarna volgt een weergaloos fraaie tweede akte; die grote schaal is een regelrechte vondst. Vanwege de eveneens krachtige uitvoering door Petrenko, Lang en Ventris is dit middenbedrijf opeens het hoogtepunt van de voorstelling, wat mij betreft. De derde akte heeft niet dezelfde magie, maar voldoet prima - tot aan de Verwandlungsmuziek mag het wel een beetje leeg en ruimtelijk zijn. En later deze maand nog maar eens...

Opera 12 juni 2012

Dinsdag 12 juni 2012, Het Muziektheater Amsterdam
De Nederlandse Opera

Wagner: Parsifal

Gurnemanz - Falk Struckmann
Kundry - Petra Lang
Parsifal - Christopher Ventris
Amfortas - Alejandro Marco-Buhrmeister
Titurel - Mikhail Petrenko
Klingsor - Mikhail Petrenko
Koor van De Nederlandse Opera
Koninklijk Concertgebouworkest o.l.v Iván Fischer

Met een eigenzinnige productie van Parsifal sluit DNO een bijzonder boeiend seizoen af dat vooral in de tweede helft louter hoogtepunten kende; de laatste vier producties bezocht ik steeds twee of drie keer. Parsifal vind ik een meesterwerk, vooral vanwege de schijnbaar oneindige muzikale lijnen. Al na een minuut muziek weet je: dit gaat lang duren. Maar het wordt nergens saai of langdradig, in mijn beleving althans. De grootste verrassing komt uit de orkestbak. Het KCO speelde al vele opera’s in het Muziektheater, maar nog nooit een Wagner-opera. Wat in juni 1987 de openingsproductie van Het Muziektheater had moeten worden (Die Meistersinger von Nürnberg, met het – toen nog niet koninklijke - Concertgebouworkest gedirigeerd door Edo de Waart), vond plaats in Carré omdat het nieuwe operahuis nog net niet gereed was. Dat was toen mijn eerste live opera-ervaring. Nu dan het KCO op topniveau spelend met Parsifal in het Muziektheater, opvallend vloeiend en relatief licht gedirigeerd door Iván Fischer. Maar wat een weelderige klanken! De cast is uitermate coherent: alle hoofdrollen zijn goed tot uitstekend bezet. Petra Lang blijkt nog steeds een ideale Kundry - haar poging in de tweede akte om Parsifal te verleiden is adembenemend -, en Christopher Ventris een sonore titelheld. Falck Struckmann zingt normaliter Amfortas (deze drie hoorde ik ook in de Parsifal onder Haitink in Londen (zie hier de weblog daarvan), maar als Gurnemanz is hij minstens zo overtuigend. De Amfortas van Alejandro Marco-Buhrmeister voldoet prima, maar ik miste in zijn voordracht wel de getergdheid en het ultieme lijden die deze rol in principe tot de meest interessante van de hele oppera maakt. Ik ken de opname van Knappertsbusch uit 1962 erg goed, en daarop zingt George London zo ongelooflijk geweldig die Amfortas-rol. Mikhail Petrenko, vorige maand nog een krachtige Filips II in Don Carlo, imponeert nu als Klingsor, hoe klein die rol in feite ook is; als Titurel verschijnt hij niet eens op toneel. Muzikaal een prachtproductie! Hierna nog twee keer… Bij een volgende bespreking over de regie van Piere Audi.

Recital 3 juni 2012

Zondag 3 juni 2012, Concertgebouw Amsterdam
Radu Lupu, piano

Schubert: 4 impromptus op. post. 142, D935
Franck: Prélude, Choral et Fugue
Schubert: Sonate in A, D959
Schubert: uit Sonate D958: Adagio (encore)

Lupu is een grillige grootmeester, maar in dit repertoire kan het nauwelijks misgaan, en dat ging het ook niet. Al bij die eerste Impromptu van de tweede reeks ging ik al bijna voor de bijl, zo verstild en raak speelde hij deze sublieme muziek. Het gehele verdere concert draaide daarom: verstilling en intimiteit. Lupu kwam op, ging zitten en speelde zoals hij dacht dat het goed was; af en toe een misslag, maar steeds precies zoals deze muziek op zijn mooist klinkt. De sonate D959 is een favoriet, vanwege dat onnavolgbaar mooie Andantino. Niks 'wiegend' en lieflijk melancholiek' dat openingsthema, zoals de schrijfster in het programmaboekje schreef, maar bij de keel grijpend intens en tragisch. Schubert componeerde het op zijn 31ste, enkele weken voor zijn dood. Ach, was hem nog maar tien extra jaren gegund...

Opera 30 mei 2012

Woensdag 30 mei 2012, Muziektheater Amsterdam

De Nederlandse Opera

Verdi: Don Carlo

Don Carlo - Massimo Giordano

Rodrigo - Christopher Maltman

Filippo II - Mikhail Petrenko

Elisabetta - Camilla Nylund

Eboli - Ekaterina Gubanova

Il grande inquisitore - Sir John Tomlinson

Koor van De Nederlandse Opera

Rotterdams Philharmonisch Orkest o.l.v. Yannick Nézet-Séguin

Het is net als de laatste fles wijn van een kist: die laatste smaakt altijd het beste en stemt je vol ultieme zaligheid én weemoed.

Opera 25 mei 2012

Vrijdag 25 mei 2012, Muziektheater Amsterdam

De Nederlandse Opera

Verdi: Don Carlo

Don Carlo - Massimo Giordano

Rodrigo - Christopher Maltman

Filippo II - Mikhail Petrenko

Elisabetta - Camilla Nylund

Eboli - Ekaterina Gubanova

Il grande inquisitore - Sir John Tomlinson

Koor van De Nederlandse Opera

Rotterdams Philharmonisch Orkest o.l.v. Yannick Nézet-Séguin

De tweede keer naar deze prachtvoorsteling. Tomlinson was wat beter bij stem vond ik, verder zong en speelde iedereen even geweldig als bij de première. En tja, wat een opera is dit toch. Alle scenes in deze opera zijn geweldig; miniatuuroperaatjes op zich. Het slot is wat abrupt: in deze regie pleegt Don Carlo zelfmoord, in het origineel wordt hij door (een schim van) Karel V het klooster ingesleurd en ontkomt hij zo aan de inquisitie. Maar goed: dat kan ook een metafoor zijn voor zelfmoord... 

Concert 16 mei 2012

Woensdag 16 mei 2012, Concertgebouw Amsterdam
Koinklijk Concertgebouworkest o.l.v. Bernard Haitink

Bruckner: Symfonie nr. 5

Bij Haitink dikwijls repertoire dat ik al eerder door hem gedirigeerd hoorde, maar van herhaling is bij hem eigenlijk nooit sprake. Haitink bestudeert partituren alsof hij ze voor het eerst leert kennen, zo zou je haast denken. De Beethoven-symfonieën die hij de afgelopen twee jaar met het Chamber Orchestra of Europe bracht, klonken totaal anders dan wat ik eerder van hem hoorde. Zo ook deze Vijfde Bruckner, die hij een jaartje of tien geleden hier in Amsterdam speelde met de Wiener Philharmoniker. Dat was toen een krachtige, majestueuze uitvoering. Nu klonk dit contrapuntisch meesterwerk licht en vloeiend, en uiterst transparant. Het gaat er uiteindelijk niet meer om welke stijl 'de beste' is. Zulke meesterwerken blijven bij uiteenlopende interpretaties groots en boeiend. Als de interpretatie maar consistent is en overtuigend wordt gespeeld. Haitink en het prachtig spelende KCO deden precies waar zij goed in zijn.

Concert 9 mei 2012

Woensdag 9 mei 2012, Concertgebouw Amsterdam
Koninklijk Concertgebouworkest o.l.v. Mariss Jansons

R. Strauss: Also sprach Zarathustra
R. Strauss: Metamorphosen
R. Strauss: Suite uit Der Rosenkavalier

De combinatie Jansons/KCO/Strauss behoeft eigenlijk geen toelichting meer: de liveopnames van Ein Heldenleben, Don Juan en Eine Alpensinfonie spreken boekdelen. Er hingen deze avond vele microfoons boven het orkest, dus de kans is groot dat ook dit concert later op het eigen KCO-cd-label verschijnt. En hoezeer kijk ik daar nu al naar uit. De opening van Also sprach Zarathustra is sinds een wasverzachterreclame uit de jaren zeventig overbekend, maar breng het maar eens overtuigend ineens. Ik hoorde het stuk eerder door Haitink en De Waart, maar niet zo overtuigend als nu. Ook de dirigenten van mijn opnames op cd (o.a. Reiner, Von Karajan en Kempe) hebben moeite met dit stuk. Maar ik voorspel dat de opname van deze uitvoering onder leiding van Jansons straks iedere andere naar het tweede plan doet verhuizen. De Suite uit Der Rosenkavalier moet in elk geval op cd verschijnen; het is de heerlijkste muzikale uitsmijter die je je kunt voorstellen. En Jansons dirigeert alsof het een ultiem meesterstuk is. Met de Metamorphosen heb ik niet zoveel; het is me te 'bedacht'. Prachtig gespeeld, maar ik wil bij Strauss gewoon veel weelderig orkestgeluid. Vanaf het podium klonk dat daarvoor en erna allemaal verrukkelijk. Tja, Jansons in de Salome en Elektra, dan hoeft daarna echt niks meer...
Geweldige foto van Mat Hennek.

Opera 7 mei 2012

Maandag 7 mei 2012, Muziektheater Amsterdam
De Nederlandse Opera

Verdi: Don Carlo

Don Carlo - Massimo Giordano
Rodrigo - Christopher Maltman
Filippo II - Mikhail Petrenko
Elisabetta - Camilla Nylund
Eboli - Ekaterina Gubanova
Il grande inquisitore - Sir John Tomlinson
Koor van De Nederlandse Opera
Rotterdams Philharmonisch Orkest o.l.v. Yannick Nézet-Séguin

Geen discussie: Don Carlo is mijn favoriete Verdi-opera. Hoe geweldig al die andere meesterwerken ook zijn, ik ruil ze in voor Don Carlo. Het kost me vele woorden om te beschrijven wat er allemaal zo geweldig, intens, emotioneel en groots aan deze opera is. Maar kortgezegd: de duisterheid van het verhaal, alle hoofdpersonen zijn treurig/triest, je begrijpt ze desondanks allemaal, de grandioze melodieën in de aria's, duetten, ensembles en koren, soms begeleid door slechts één cello, en soms door een volbloed orkest...: Verdi trekt hier alle registers open. Ik kocht ooit de opname van Von Karajan met Freni, Carreras, Cappuccilli en Giaurov en die opname van de geamputeerde versie behoort tot mijn top-tien cd's, en juist deze versie werd ook hier in de geweldige enscenering van Willy Decker in herhaling genomen. In 1988 zag ik bij DNO de over-complete Franse vijf-bedrijvenversie in de historische Visconti-enscenering, en in 2004 twee keer deze Decker-enscenering, onvolprezen gespeeld door Chailly en het KCO. Nu wat meer ongepolijst en harder door het Rotterdams Philharmonisch en Nézet-Séguin. In 2004 weliswaar met Villazon, maar verder met een minder evenwichtige cast dan nu. Massimo Giordano nam op het laatst de titelrol over, maar een betere tenor sinds Villazon indertijd leek me nauwelijks denkbaar. Hij zong op het maniëristische randje, maar hoe heerlijk vloeiend en snikkend-italiaans! Christopher Maltman zong een geweldige Rodrigo, Mikhail Petrenko een getergde Filips-2, Camilla Nylund een uitstekende Elisabetta, Ekaterina Gubanova een aangrijpende Eboli. En tja, John Tomlinson: ik hoorde van hem een grootse Boris en een sublieme Gurnemanz, en als groot-inquisiteur moest hij nu al brullend zijn stemverval verbloemen, maar voor deze ijzingwekkende kerkrechter werp je jezelf wel meteen op de brandstapel! Ik ga nog twee keer naar deze voorstelling, ik móet gewoon!

Opera 29 april 2012

Zondag 29 april 2012, Het Muziektheater Amsterdam

De Nederlandse Opera

Rossini: Il turco in Italia

Selim - Alex Esposito

Fiorilla - Olga Peretyatko

Geronio - Renato Girolami

Narciso - Lawrence Brownlee

I poeta - Vito Priante

Zaida - Silvia de la Muele

Koor van De Nederlandse Opera

Nederlands Philharmonisch Orkest o.l.v. Carlo Rizzi

Ik had een goede vriendin uitgenodigd om mee te gaan naar deze laatste voorstelling van de reeks, en we hebben een verrukkelijke zondagmiddag gehad. Ik kende de verrassingen van deze prachtige enscenering en kon me aldus richten op de details. Daar wemelt het van in deze voorstelling, zoals de confrontatie van het drinken van Italiaanse en Turkse koffie op het balkon... hoe logisch, maar kom er maar eens op. Olga Peretyatko stal opnieuw de show; ze is een geweldige zangeres en actrice. Zoveel overeenkomst in zang- en acteerplezier kom je zelden tegen. Maar goed, zonder die subtiele geweldenaar uit Pesaro had dit allemaal nooit mogelijk geweest. Daarom deze zalige man groots hierboven - de man die als geen ander muziek componeerde waarin het altijd hoogzomer is. Ik kende deze foto nog niet - hoe intens ongeposeerd.