Mijn klassieke muziek

Concert 12 januari 2012

2012-01-29T19:01:00.002+01:00

Donderdag 12 januari 2012, Concertgebouw Amsterdam
Koninklijk Concertgebouworkest o.l.v. Cornelius Meister
Simone Lamsma, viool

Mozart: Ouverture Le nozze di Figaro
Walton: Vioolconcert
Mozart: Symfonie nr. 40

Door het afzeggen van Fabio Luisi en het engageren van Cornelius Meister trad in de D-serie van dit seizoen een derde debuterende dirigent aan. Meister is een vaardige jongeling die het orkest in Mozart tot spits en precies spel verleidde. Door zijn relatief hoge tempi en de toch al wat beperkte programmering stonden we al om kwart voor tien buiten. Er had nog wel een flinke uitsmijter bijgekund. De 40ste van Mozart hoorde ik ooit eens met Harnoncourt, ergens begin jaren negentig. Het stuk moet vaker op de lessenaars! Meister belichtte vooral de vloeiende kant van deze symfonie, fraai maar ook wat eendimensionaal. Voor de pauze de eveneens bij het orkest debuterende violiste Simone Lamsma. Van Walton hoorde ik ooit eens zijn altvioolconcert, evenmin als dit vioolconcert een aantrekkelijk werk. Dit vioolconcert gaat een beetje het ene oor in en het andere oor uit. Lamsma speelde alsof ze in iedere noot met hart en ziel geloofde, dus aan haar lag het niet.

Concert 25 december 2011

2011-12-31T21:18:00.003+01:00

Zondag 25 december 2011, Concertgebouw Amsterdam
Koninklijk Concertgebouworkest o.l.v. Bernard Haitink
Anja Harteros, sopraan

R. Strauss: Vier letzte Lieder
R. Strauss: Eine Alpensinfonie

Onvoorstelbaar hoe een interpretatie zich in enkele dagen kan verdiepen! Vergeleken met de uitvoering van de 21ste (zie hieronder) klonk de Alpensinfonie tijdens de kerstmatinee veel langzamer, voller en machtiger. De trompetten hadden hun dag niet en ook de hoorns zaten er een keertje naast, maar het maakte voor de totaalbeleving weinig uit: dit was een grootse en meeslepende Alpensinfonie! Daarvoor een fenomenale uitvoering van de Vier letzte Lieder. Ik had nog nooit van Anja Harteros gehoord, maar ze zong bijzonder ontroerend en uitdrukkingsvol, in ideale balans met het orkest. Wat een prachtige muziek bieden deze liederen toch. Een geweldige muzikale afsluiting van 2011!

Concert 21 december 2011

2011-12-23T22:10:00.003+01:00

Woensdag 21 december 2011, Concertgebouw Amsterdam
Koninklijk Concertgebouworkest o.l.v. Bernard Haitink
Mitsuko Uchida, piano

Mozart: Pianoconert nr.20, KV466
R. Strauss: Eine Alpensinfonie

De opname van Eine Alpensinfonie door het Concertgebouworkest o.l.v. Bernard Haitink uit het begin van de jaren tachtig is al jarenlang een favoriet in mijn collectie, en moet het wat betreft dit geniale stuk in mijn aandacht delen met de live-opname door het KCO met Jansons uit 2007 (zie hier de weblog van dat concert). Een diepe en langgekoesterde wens om Haitink dit werk nu live te horen dirigeren ging nu in vervulling. Het was een grootse uitvoering. Vergeleken met Jansons is Haitink minder dramatisch maar vloeiender en transparanter, soms zelfs kamermuzikaal. In 'Auf dem Gipfel' is Jansons meeslepend, Haitink rechtlijniger. In beide uitvoeringen glorieus en overweldigend. Haitink speelt zijn troefkaarten uit in het 'Gewitter und Sturm'; dat klinkt nu ongekend krachtig en ultra-Wagneriaans. Ik verheug me nu alweer mateloos op Eerste Kerstdag, dan weer!
Voor de pauze een uitstekende uitvoering van Mozarts 20e pianoconcert, met nummer 24 een indringend mineur-concert en vergeleken bij dat latere concert in c-klein is dit in d-klein nog dramatischer. Mitsuko Uchida speelde uiterst intiem, met groots effect.

Oh dennenboom!

2011-12-11T18:37:00.003+01:00

Dat zodra Sinterklaas zijn hielen heeft gelicht De Bijenkorf en Intertoys meteen in kerstsferen worden getooid om het shoppend publiek nog meer geld uit de zak te kloppen, daar kan ik nog wel begrip voor opbrengen. Maar dat nu ook Het Concertgebouw aan deze commerciële onzin mee gaat doen: ik vind het verschrikkelijk. In het kader van de actie 'Ontdek het Concertgebouw in december' (Gottegot! Ofschoon wel een iedere maand aan te passen reclametekst.) staan er in de gangen van Het Concertgebouw nu opeens allemaal kunstkerstbomen, zodanig op machinaal-chinese wijze versierd dat iedere slinger, kerstbal en lampje volledig synchroon met andere versierselen een plek in de boom heeft gevonden. Deze lelijke vormeloze nepbomen vormen een schril contrast met waar Het Concertgebouw voor staat. Het woord kunst heeft twee betekenissen! In de grote zaal hangen aan de balustrade links en rechts van het podium reepjes kunsttakken, 'versierd' met lampjes van de Blokker.
Ik vind het gruwelijk lelijk!

Concert 9 december 2011

2011-12-11T18:10:00.003+01:00

Vrijdag 9 december 2011, Concertgebouw Amsterdam
Koninklijk Concertgebouworkest o.l.v. James Judd
Capella Amsterdam

Schönberg: Verklärte Nacht
Holst: The Planets

Altijd eeuwig zonde, wanneer Jansons moet afzeggen. Eigenlijk is er geen vervanger die tegen hem op kan. Maar goed, we hebben er mee te leven en iedere keer als hij er wel is, is een godsgeschenk. Het KCO had een prima vervanger uitgekozen, de Britse dirigent james Judd, die tegelijkertijd debuteerde bij het orkest. De strijkersversie van Schönbergs Verklärte Nacht klonk adembenemend mooi; op een hoestaanval van een hoogbejaarde achterin de zaal na was het publiek muisstil. De strijkers van het KCO speelden ontzetten warm en transparant; wat een geweldige klank. Ik hoorde The Planets van Holst een keer eerder, ergens in de jaren tachtig gedirigeerd door Charles Dutoit. Die uitvoering ging toen de mist in doordat de dames van het koor op de gang een hele toon te hoog of te laag zongen. Nu zongen de dames van Capella Amsterdam loepzuiver. In de zes delen daarvoor klonken de planeten vooral onstuimig en stevig; Judd houdt wel van een krachtige aanpak. Maar hij had de zaak goed onder controle. En tja, die superbe volbloedig Engelse melodie halverwege Jupiter gespeeld door het KCO in topconditie: heerlijk!

Het programmatisch omhoog kijken gaat later deze maand verder met de Alpensymfonie...

Concert 1 december 2011

2011-12-11T17:51:00.004+01:00

Donderdag 1 december 2011, Concertgebouw Amsterdam
Koninklijk Concertgebouworkest o.l.v. Juraj Valcuha
Sol Gabetta, cello

Von Weber: Ouverture Euryante
Barber: Celloconcert
Rachmaninov: Symfonie nr. 3

De reeks debuterende dirigenten gaat bij het KCO verder met de Slovaak Juraj Valcuha. Vergeleken met de drie weken eerder debuterende Ticciati maakte Valcuha een serieuzere en meer gedegen indruk. De Von Weber-ouverture werd klonk als een klok. Daarna maakte de blonde Argentijnse celliste Sol Gabetta haar debuut bij het KCO. Gabetta schijnt een fenomeen te zijn, en dat maakte ze tijdens dit concert meer dan waar. Het Barber-concert maakte ze tot een groots stuk, waard om vaker te horen. Als toegift stal ze de show met een ijl werk van een mij onbekende componist (de naam stond wel in de NRC-recensie maar die ben ik alweer vergeten), waarbij Gabetta ook een vocale bijdrage leverde. Enfin, de zaal op zijn kop. Na de pauze de broeierige Derde van Rachmaninov; ik heb er weliswaar een cd-opname van, maar ik beluisterde het stuk nooit eerder. Geen meesterwerk, wel warmbloedig en fraai gespeeld. Ik zal het eens op mijn iTunes zetten.

Concert 15 november 2011

2011-11-20T22:56:00.004+01:00

Dinsdag 15 november 2011, Paleis voor Schone Kunsten Brussel
Collegium Vocale Gent & Accademia Chigiana Siena
Orchestre des Champs-Élysées o.l.v. Philippe Herreweghe
Hanna-Elisabeth Müller, sopraan
Gerhild Romberger, alt
Benjamin Hulett, tenor
David-Wilson-Johnson, bas

Beethoven: Missa solemnis

Ik werk dit najaar in Mechelen en verblijf door de week in Brussel. Weinig aanbod aan klassieke muziek aldaar om naast alle werkzaamheden later dan wenselijk te gaan slapen. Maar Herreweghe met zijn eigen ensembles in Beethovens meesterwerk is een must uiteraard. Twee jaar geleden voerde hij met dezelfde koren (en dezelfde tenor) het zelfde werk tijdens een zaterdag-matinee ook uit in het Concertgebouw (zie hier de weblog) en zo overrompelend als die uitvoering was deze volledig 'authentieke' helaas niet. Het lag vooral aan de zaal, vrees ik. Hoe verwend ben ik toch met dat Concertgebouw in Amsterdam om de hoek! De Henry Le Boeuffzaal van het Paleis voor Schone Kunsten is te droog en te hoekig. Het plafond had minimaal 10 meter hoger moeten zijn - wanneer diezelfde hoogte in de Grote Zaal van het Concertgebouw was aangehouden, hadden de balkon-bezoekers zich gebukt naar hun plaats moeten begeven. Tja, dat hoor je eraan af. De twee eigen koren van Herreweghe waren ook nu weer onnavolgbaar fantastisch. Wat hun aandeel betreft was dit een geweldige uitvoering. Ook de vier solisten waren, ofschoon niet overrompelend, prima. Het orkest speelde goed, maar zo'n half-ielig/vals gespeelde vioolsolo in het Benedictus doet flink afbreuk aan de totaalervaring, ook al maakt iedere seconde van het Sanctus alle onvolkomenheden in het leven helemaal goed. Na afloop werd Herreweghe in prachtig communautair-ingewikkeld Frans/Nederlands toegesproken vanwege zijn 40/20-jarig jubileum: 40 jaar Collegium Vocale Gent en 20 jaar dirigerend in het Paleis. Daarna signeerde Herreweghe zijn nieuwste Brahms-cd in de shop van het paleis; ik kon zelfs een minuutje met hem praten. Dat lukt je in Amsterdam bepaald niet.

In het voorjaar komt Harnoncourt de Missa solemnis bij het KCO dirigeren - ik tel de dagen af!

Concert 10 november 2011

2011-11-20T22:36:00.002+01:00

Donderdag 10 november 2011, Concertgebouw Amsterdam
Koninklijk Concertgebouworkest o.l.v. Robin Ticciati
Jonathan Biss, piano

Schumann: Ouverture Genoveva
Mozart: Pianoconcert nr. 17, KV 453
Brahms: Serenade nr. 1

Robin Ticciati, een Engelsman met een Italiaanse achternaam, debuteerde vanavond bij het KCO. Er volgen nog meer debuten dit jaar: het orkest is bezig met een scout voor nieuwe aanwas in de dirigenten-dug-out. Ticciati maakte een goed, maar geen overrompelend debuut. Hij had de zaak prima onder controle, liet echter geen onuitwisbare indruk achter. De Genoveva-ouverture liet hij heel hoekig en transparant spelen, haast Beethoviaans en neigend naar 'authentiek'. In het 17e pianoconcert van Mozart werkte de lichtvoetige aanpak niet zo goed; het was te speels en te frivool en een echte innerlijke band tussen pianist en dirigent/orkest bleef achterwege. Zo adembenemend als het optreden van Bliss twee jaar geleden, zie hier de weblog, was het nu niet. De Eerste serenade van Brahms hoorde ik nooit eerder live, ofschoon ik het op cd vele keren hoorde van de opname van Haitink met het (K)CO. Een mooi stuk dat vooral doet piekeren over de vraag waarom Brahms tot bijna 20 jaar daarna pas met een eerste symfonie durfde komen. Zo ver zat hij er hier toch niet naast? Fraai door Ticciati gerealiseerd: het laatste deel van deze Serenade leek een programmatische en interpretatieve aansluiting met de Schumann-ouverture.

Concert 28 oktober 2011

2011-10-31T12:33:00.003+01:00

Vrijdag 28 oktober 2011, Concertgebouw Amsterdam
Koninklijk Concertgebouworkest o.l.v. Herbert Blomstedt

Mozart: Symfonie nr. 39
Schubert: Symfonie nr. 9

De Grote symfonie in C van Schubert behoort tot mijn meest favoriete symfonieën, maar geslaagde uitvoeringen zijn zeldzaam. Eigenlijk bewaar ik alleen goede herinneringen aan de uitvoeringen onder leiding van Harnoncourt, in het begin van de jaren negentig. De vastlegging op cd door Teldec houdt de herinnering levendig, ofschoon de opnamekwaliteit niet honderd procent is. Met name daardoor, alsook door de nog grotere orkestrale transparantie, blijft de 'authentieke' uitvoering door The orchestra of the age of enlightenment o.l.v. Charles Mackerras mijn ultieme opname van dit grootse stuk. Er gebeurt zoveel in deze symfonie, zoveel stemmen, tegenstemmen, detailwerking, dramatiek: het is nagenoeg onmogelijk alle elementen allemaal helder over het voetlicht te brengen. Mackerras en Harnoncourt kregen dat voor elkaar, maar de dirigenten die ik dit stuk ook live hoorde dirigeren (Tennstedt, Brüggen, Sawallisch, Metha, Rattle) lukten dat niet. Tot nu opeens Herbert Blomstedt met een werkelijk fantastische Schubert 9 kwam aanzetten! Ik hoorde hier een uiterst transparante, gedreven, scherpe en welhaast ideale uitvoering. Er zat een flink strijkerscorps, maar de houtblazers kwamen er uitstekend doorheen en waren ideaal in balans. De tempi en de spanningsopbouw waren gewoonweg perfect. En als vervolgens ook nog alle herhalingen worden gerespecteerd: een topuitvoering.
In Mozarts 39ste respecteerde Blomstedt eveneens herhalingstekens die normaliter worden genegeerd (zoals die van de doorwerking in het slotdeel). Met een klein orkest kwam hij evenzeer tot een prachtig doorzichtige uitvoering. Gewoon een grootmeester, deze inmiddels 84-jarige, maar uiterst levenslustige Blomstedt!

Concert 20 oktober 2011

2011-10-23T20:08:00.003+02:00

Donderdag 20 oktober 2011, Concertgebouw Amsterdam
Koninklijk Concertgebouworkest o.l.v. Mariss Jansons
Emanuel Ax, piano

Goebaidoelina: Het gastmaal tijdens de pest
Haydn: Pianoconcert in D, Hob. XVIII:11
Varèse: Amériques

Ik werk dezer maanden in België, woon door de week in Brussel, maar reis voor de weekenden op en neer naar Amsterdam. Voor dit concert was ik apart op en neer gereisd, want Jansons in Varèse wilde ik niet missen. Het was inderdaad enerverend, ofschoon de credits natuurlijk gaan naar Varèse. Riccardio Chailly introduceerde deze componist met succes bij het KCO en dat Jansons dit nu voortzet is bijzonder lovenswaardig. Want wat een brok energie, deze Amériques! De sirenes klonken minder snerpend dan bij Chailly, maar het stuk klonk groots. Dat het opeens afgelopen was behoort tot een van de eigenaardigheden van deze muziek, en dat het reguliere abonnementspubliek hiermee niet overweg kon onderstreepte alleen maar de bijzonderheid van dit stuk. Voor de pauze was er qua intensiteit al een heel concert voorafgegaan. De oorsponkelijk aangekondigde wereldpremière van het Concert voor orkest van Goebaidoelina was nog niet voltooid, en werd vervangen door Het gastmaal tijdens de pest, een intens werk vol opgebouwde spanning. Aardig om de componiste aanwezig te zien. Meteen erna een geheel ander hoogtepunt: het door Emanuel Ax en Jansons uiterst subtiel en glanzend gespeelde Pianocondert in D van Haydn. Ik ken het werk van een cd-opname in authentieke bezetting met clavecimbel (met Trevor Pinnock), maar ook met het KCO en op een verkleinde Steinway blijkt het een verrukkelijk stuk. Ax is een innemende pianist, een vakman pur sang; de impromptu van Schubert als toegift was eveneens van grote schoonheid. Een heuglijk, groots concert.

Opera 16 oktober 2011

2011-10-23T17:40:00.003+02:00

Zondag 16 oktober 2011, Het Muziektheater Amsterdam
De Nederlandse Opera

R. Strauss: Elektra

Elektra - Evelyn Herlitzius
Klytämnestra - Michaela Schuster
Chrysothemis - Camilla Nylund
Orest - Gerd Grochowski
Aegisth - Hubert Delamboye
Toonkunstkoor Amsterdam
Nederlands Philharmonisch Orkest o.l.v. Marc Albrecht

Een prachtige uitvoering van dit absolute meesterwerk! De uitvoering werd gedragen door de ranke Herlitzius, die echter een enorm krachtige en zuivere stem heeft. Ik hoorde haar ruim anderhalf jaar geleden ook al in deze rol, in Brussel (zie hier de weblog daarvan). En haar invulling was dit keer misschien nog beter. Live hoorde ik deze rol nooit eerder zo goed gezongen als door Herlitzius. Schuster was een grootse Klytämnestra, ofschoon de aristocratische Soffel in Brussel ongeëvenaard was. Nylund zong een krachtige Chrosothemis; later dit seizoen zingt ze bij DNO Elisabetta in Don Carlo; daar kunnen we ons verheugen. Grochowski vond ik wat vlak, Delamboye daarentegen een opmerkelijk zuivere en fraaie Aegisth. Het NedPho en Albrecht lijken een uitstekend huwelijk aangegaan te zijn; het orkest klinkt vol, gedreven en harmonieus. En wat een grootse opera is de Elektra toch; ik hoorde het werk al zeker een keer of ach live, het blijft een verbazingwekkend krachtig en overrompelende opera.

Concert 30 september 2011

2011-10-23T17:32:00.003+02:00

Vrijdag 30 september 2011, Concertgebouw Amsterdam
Koninklijk Concertgebouworkest o.l.v. Daniel Harding
Lang Lang, piano

Grieg: Pianoconcert
Beethoven: Symfonie nr. 3 'Eroica'

Lang Lang is een fenomeen; ik hoorde hem een paar jaar geleden met een prima uitvoering van Beethovens Vierde pianoconcert (zie hier de weblog ervan). En nu dan in het Grieg-concert. Het werd een grandioze uitvoering, stormachtig maar nergens over de top, helder en meeslepend en genuanceerd waar het moest. Als toegift een bewerking (van Liszt waarschijnlijk) van de Hongaarse mars uit La Damnation de Faust van Berlioz; je moet het maar durven spelen. Na de pauze een degelijke doorsnee-Eroica. Goede tempi, relatief groot orkest maar alles op zijn plek. Geen uitvoering voor de eeuwigheid, maar voldoende goed om een klein uurtje geconcenteerd naar te luisteren.

Concert 16 september 2011

2011-10-16T18:26:00.003+02:00

Vrijdag 16 september 2011, Concertgebouw Amsterdam
Koninklijk Concertgebouworkest o.l.v. Mariss Jansons
Genia Kühmeier, sopraan
Bernarda Fink, alt
Mark Padmore, tenor
Gerard Finley, Bas
Groot Omroepkoor

Strawinsky: Psalmensymfonie
Mozart: Requiem

Ik hoorde Mozarts Requiem pas een keer eerder live, een jaar of vijf geleden in het Palau de la Música Catalana in Barcelona door een gelegenheidsensemble. Nu dan door het KCO en zijn chefdirigent, aangevuld door een prachtig zingend Omroepkoor en vier topsolisten. Het had een logge boel kunnen worden, zo'n traditionele bezetting, maar het werd een doorzichtige, gedetailleerde en dramatische uitvoering. Niet neo-authentiek, maar gewoon bijzonder stijlvol en dienstbaar aan de muziek. Ik leerde het stuk kennen via de cd-uitvoering van Christopher Hogwood, die een andere dan de reguliere Süssmayr-versie opnam, en in plaats van gewone sopranen jongenssopranen inzette. Die klank raak ik nooit meer kwijt, alsook dat ik de Süssmayr-versie minder geslaagd vind. Maar goed, dat ligt aan hoe ik het werk heb leren kennen. Maar daarbuiten: dit was een geweldige uitvoering, en de vele microfoons boven het orkest deden vermoeden dat er te zijner tijd een cd van uitgebracht wordt; ik kijk er naar uit.
Voor de pauze de Psalmensymfonie van Strawinsky, een fraai, maar ook wat ongemakkelijk en niet volledig boeiend stuk. Wel goed gezongen!

Opera 10 september 2010

2011-10-16T17:42:00.005+02:00

Zaterdag 10 september 2011, Muziektheater Amsterdam
De Nederlandse Opera

Gluck: Iphigénie en Aulide
Gluck: Iphigénie en Tauride

Iphigénie en Aulide
Iphigénie - Véronique Gens
Agamemnon - Nicolas Testé
Clytemnestre - Anne Sofie von Otter
Achille - Frédéric Antoun
Diane - Salomé Haller
Arcas - Laurent Alvaro

Iphigénie en Tauride
Iphigénie - Mireille Delunsch
Oreste - Jean-Francois Lapointe
Pylade - Yann Beuron
Diane - Salomé Haller
Thoas - Laurent Alvaro
Koor van De Nederlandse Opera, Les Musiciens du Louvre o.l.v. Marc Minkowski

Deze Gluck-dubbel bood ruim 4 uur overwegend gelijkvormige muziek. De recensent van NRC Handelsblad schreef dat de luisteraar nogal op de proef werd gesteld hierdoor, maar bij mij vlogen die 4 uren om. Niet vanwege Gluck, maar door de onvoorstelbaar superbe cast die voor deze megaproductie was gecontracteerd. Gens en Delunsch gelden als meesteressen in de Franse zangkunst en ofschoon werd aangekondigd dat Delunsch veel pijn in haar rug had zong ook zij fantastisch. Ook de mannenrollen waren perfect gecast. Testé als Agamemnon en Lapointe en Beuron als de onafscheidelijke vrienden Oreste en Pylade zongen de sterren van de hemel met hun prachtige stemmen. De grote ster was echter Anne Sofie von Otter, die in subtiliteit en klankschoonheid alle andere zangers overtrof. Haar treuraria was het hoogtepunt van de avond. De enscenering van Pierre Audi vond ik wat rommelig. Trap op, trap af - het bood weinig extra's. Minkowski zorgde voor een uitstekende orkestrale begeleiding en soms voor vuurwerk. Zelden zo'n perfecte zangersgroep bij elkaar gehoord.

Concert 31 augustus 2011

2011-09-11T14:54:00.002+02:00

Woensdag 31 augustus 2011, Concertgebouw Amsterdam
Nederlands Philharmonisch Orkest o.l.v. Marc Albrecht
Robert Gambill - Siegmund
Melanie Diener - Sieglinde
Dimitry Ivashchenko - Hunding

Wagner: Voorspel en venusbergmuziek uit Tannhäuser
Wagner: Eerste akte uit Die Walküre

De nieuwe chef van het NedPho is een theaterman. In deze twee wagnerstukken viel me op dat hij het verhaal probeert te verklanken en daarbij het orkest op sleeptouw neemt om ieder moment zo expressief mogelijk te laten zijn. Ik houd er wel van. Het orkest is Albrecht hoorbaar dienstbaar, er is duidelijk een klik. Het Voorspel en de venusbergmuziek uit Tannhäuser vond ik juist vanwege dat theatrale bijzonder goed geslaagd. Ook het orkestrale aandeel in de eerste akte Walküre was groots. De zangers waren echter niet ideaal. De intonatie vormde geen probleem, en twee keer tien seconden 'Wälse' vind ik ook altijd een plus, maar er ontbrak vervoering bij de twee hoofdrolzangers. Met name Robert Gambill zong teveel alsof hij een oratorium aan het zingen was. Maar goed, net als twee dagen eerder met het KCO is zo'n zomerconcert na ruim twee maanden afwezigheid vooral bedoeld om warm te draaien. En dat lukte dankzij Albrecht zeker.

Concert 29 augustus 2011

2011-08-31T14:34:00.000+02:00

Maandag 29 augustus 2011, Concertgebouw Amsterdam
Koninklijk Concertgebouworkest o.l.v. Andris Nelsons

Wagner: Ouverture Rienzi
R. Strauss: Dans van de 7 sluiers uit Salome
Sjostakovitsj: Symfonie nr. 8

Nelsons maakte al eerder zijn debuut bij het KCO en hij mag nu met twee programma's de tour langs de festivals doen. Het eerste programma bleek reeds uitverkocht, deze tweede met groot orkestraal werk mocht er ook zijn. De ouverture Rienzi hoorde ik nog nooit eerder live, ik vind het een heerlijk stuk. Het kreeg een prima uitvoering. De dans van de zeven sluiers viel tegen. Het moet orgastisch klinken, en het bleef allemaal te braaf. Natuurlijk, het KCO speelt deze muziek prachtig transparant en warmbloedig, maar Nelsons had meer moeten durven. De Achtste van Sjostakovitsj behoort tot zijn beste symfonieën en Nelsons wist duidelijk raad met dit werk. Het is zo'n symfonie waaraan geen einde lijkt te komen cq waarin de tijd stilstaat en waarin de emoties permanent op hoogspanning staan. Het orkest speelde prachtig; er was een nieuwe althoboïst en zijn solo was ofschoon niet helemaal perfect wel het hoogtepunt van de uitvoering. Een lekker begin van het nieuwe seizoen.

Opera 10 juli 2011

2011-07-11T22:03:00.002+02:00

Zondag 10 juli 2011 - Het Muziektheater Amsterdam
De Nederlandse Opera

Tsjaikovsky: Jevgeni Onegin

Onegin - Bo Skovhus
Tatjana - Krassimira Stoyanova
Ljenski - Andrej Dunaev
Olga - Elena Maximova
Gremin - Mikhail Petrenko
Koor van de Nederlandse Opera
Koninklijk Concertgebouworkest o.l.v. Mariss Jansons

De tweede keer, en dit was tevens de laatste van deze productie. Het was allemaal helemaal volledig af, perfect en geweldig; een opera-ervaring zoals je maar zelden meemaakt. Ook in de orkestbak van het Muziektheater zijn Jansons en het KCO een combinatie waarbij alle superlatieve tekort schieten. Wat een weelde, pure weelde! Totdat deze weelde wordt tenietgedaan door de huidge koele rechtse wind geniet ik er nog met volle teugen van, zolang als het nog duurt. Hopelijk volgt er ooit nog eens een serie uitvoeringen van de Boris Godoenov door deze combinatie, wat zou dat geweldig zijn! Iedere keer dat Jansons het KCO dirigeert is een godsgeschenk, niks meer en niks minder.
En die enscenering en de zangers: gewoon prachtig!

Opera 20 juni 2011

2011-07-09T23:27:00.003+02:00

Maandag 20 juni 2011 - Het Muziektheater Amsterdam
De Nederlandse Opera

Tsjaikovsky: Jevgeni Onegin

Onegin - Bo Skovhus
Tatjana - Krassimira Stoyanova
Ljenski - Andrej Dunaev
Olga - Elena Maximova
Gremin - Mikhail Petrenko
Koor van de Nederlandse Opera
Koninklijk Concertgebouworkest o.l.v. Mariss Jansons

Onbetwist de productie van het seizoen! Het KCO in de bak van het Muziektheater is immer van een weelde en rijkdom die de operaliefhebber intens gelukkig maken, en nu met Jansons in zijn tweede opera in Amsterdam van een dubbele rijkdom. De begeleiding van de briefscene bijvoorbeeld: wat een subtiliteit en sfeer! Zo mooi gespeeld als deze avond hoorde ik deze opera nooit eerder. De cast was uitstekend bezet met een prima zingende Stoyanova als Tatjana, en Petrenko maakte van die ene heerlijke aria van Gremin een verrukkelijk Russisch geheel. De rol van Onegin blijft een ondankbare: hij kan nergens echt vocaal schitteren, en hij moet het hebben van de dramatische zeggingskracht. Mensen naast mij in de zaal hoorde ik zeggen dat Skovhus niet goed bij stem was, maar ik heb dat niet opgemerkt. De enscenering van Stefan Herheim vond ik prachtig. Het is een bonte mengeling van verleden, heden en toekomst dat je te zien krijgt, maar bovendien erg fraai gestalte gegeven. In mijn andere abonnement zit deze voorstelling ook, dus ik mag nog een keer!

Concert 27 mei 2011

2011-07-09T22:58:00.003+02:00

Vrijdag 27 mei 2011, Concertgebouw Amsterdam
Koninklijk Concertgebouworkest o.l.v. Mariss Jansons
Daniel Barenboim, piano

Von Weber: Ouverture Oberon
Liszt: Pianoconcert nr. 2
Rossini: Ouverture Wilhelm Tell
Liszt: Pianoconcert nr. 1

Ik kocht een jaar geleden nietsvermoedend een los kaartje voor dit extra concert, omdat ik Barenboim wel eens een pianoconcert wilde horen spelen. Als dirigent viel hij me een paar jaar geleden enorm tegen in Mahlers Zevende (zie hier de weblog daarvan) en van een eerder solorecital kan ik me weinig meer herinneren. Dit extra concert bleek een verjaardagscadeautje voor prinsex Máxima te zijn en alle podium en balkonplaatsen waren gereserveerd voor genodigden van de koninklijke familie, die voltalling op de eerste rij van het frontbalkon zat. Van premier Rutte tot vader Zorregieta, en van de ceo's of inmiddels commissarissen van alle banken en andere multinationals tot Erica Terpstra, ze zaten er allemaal. Over de koninklijke familie geen kwaad woord, maar voor de rest zat er wat mij betreft vooral veel schorriemorrie in galakostuum. In de zaal het gewone publiek, dat zich beveiligingspoortjes en fouillering moest laten welgevallen om te doen waarvoor het gekomen was: luisteren naar een toporkest onder leiding van een topdirigent die twee welbekende ouvertures meer dan subliem uitvoerde. En tja, Barenboim speelde soms wankel en slordig, maar soms ook geweldig krachtig en idiomatisch. Hij is bovenal een grote persoonlijkheid die dat in zijn spel probeert over te brengen, en dat soms wel en soms niet voor elkaar krijgt. Na de uitvoeringen betrad Máxima het podium en ook zij stal de show met haar innemend frisse optreden. Barenboim gooide er nog wat Argentijnse tango's uit, waarna het publiek voldaan naar huis keerde en het schorriemorrie in apenpak uit de staatsruif ging drinken.

Concert 25 mei 2011

2011-07-09T22:34:00.005+02:00

Woensdag 25 mei 2011, Concertgebouw Amsterdam
Koninklijk Concertgebouworkest o.l.v. Iván Fischer
Oszkar Ökrös, cimbalon

W.Fr. Bach: Andagio und Fuge
Mozart: Symfonie nr. 38
Brahms: Haydn-variaties
Dvorák: Legendes nr. 6 & 10
Liszt: Hongaarse rapsodie nr. 1/14

In april j.l. zorgde Fischer voor een hilarisch concert door de Hongaarse violist Jószef Lindvaï mee te nemen voor Paganini's eerste vioolconcert. Nu zorgde hij voor zomogelijk nog meer verrassing door de kolossale Oszkar Ökrös uit te nodigen voor de cimablon-partij in Liszt eerste Hongaarse rapsodie. Ökrös is bijna even breed als lang, en kwam in een spierwit pak het podium op; de hele zaal ging meteen plat. En dan die lekker uitbundige muziek waar deze meneer af en toe helemaal los ging met die lepeltjes op de snaren. Een onvergetelijk gezicht en gehoor. Daarvoor al had Fischer wederom aangetoond van alle markten thuis te zijn. Hoogtepunt en de reden waarom ik een los kaartje voor dit concert kocht was de Praagse van Mozart. Het is een ultiem meesterwerk; die langzame inleiding van het eerste deel is eindeloos boeiend en grandioos gecomponeerd en bevat bijkans het drama van een hele opera. En ja, Fischer en het KCO gaven een prachtige uitvoering van deze Adagio-inleiding, als ook van de resterende delen. En graag gememoreerd: Fischer respecteerde de herhalingen van de exposities! Scherp gespeeld, briljant in klank en finesse. Een prachtige uitvoering, waarschijnlijk sinds Josef Krips niet meer zo mooi gespeeld. Daarvoor al een fraaie Sinfonia van Wilhelm Friedemann Bach, en na de pauze en warmbloedige uitvoering van de onvolprezen Haydn-variaties van Brahms. de twee legendes van Dvorák waren een intermezzo, totdat Ökrös het podium betrad... Klik voor het idee even op de foto hierboven en beluister/bekijk daarna dit filmpje dat ik op YouTube vond: daar spelen Ökrös en Fischer hetzelfde stuk met de Berliner Philharmoniker; je hoort de laatste 3 minuten ervan.

Opera 23 mei 2011

2011-06-26T14:48:00.003+02:00

Maandag 23 mei, Muziektheater Amsterdam
De Nederlandse Opera

R. Strauss: Der Rosenkavalier

Feldmarschallin - Anne Schwanewilms
Baron Ochs - Kurt Rydl/Runi Brattaberg
Octavian - Michelle Breedt
Sophie - Sally Matthews
Faninal - Michael Kraus
Koor van De Nederlandse Opera
Rotterdams Philharmonisch Orkest o.l.v. Sir Simon Rattle

Al een hele poos niet meer naar de opera geweest. Ondanks alle juichende berichten over deze topproductie werd ik er niet door meegesleept. Er was vooraf al de teleurstelling over het niet zingen van de aanvankelijk geprogrammeerde Kozena als Octavian. En vlak voordat het doek zou opengaan werd bekendgemaakt dat Rydl die dag zijn stem kwijt was. Hij speelde wel zijn rol, maar zijn partij werd vanaf de zijkant van het toneel gezongen door Runi Brattaberg, die gecast was voor de rol van commissaris van politie maar in kleine theaters ook Ochs gezongen heeft. Dat deed hij allemaal naar behoren, maar hoe graag had ik die geweldige rol door Rydl gezongen willen horen. De grote ster van de avond was Anne Schwanewilms, die zo geweldig zong: smachtend, kreunend, kirrend, lyrisch, en alles loepzuiver. Een ideale Feldmarchallin! Natuurlijk, niks te klagen over Simon Rattle die in de orkestbak die het Rotterdams Philharmonisch wist te verleiden tot meer dan uitstekend orkestspel. Maar erg opzienbarend vond ik het allemaal niet. Gewoon een goede, maar door het Ochs-gedoe een rommelige voorstelling. Er had meer ingezeten.

Concert 18 mei 2011

2011-06-26T14:07:00.003+02:00

Woensdag 18 mei 2011, Concertgebouw Amsterdam
Koninklijk Concertgebouworkest o.lv. Fabio Luisi
Anna Larsson, alt
Robert Dean Smith, tenor

Mahler: Totenfeier
Mahler: Das Lied von der Erde

Mahler overled deze dag precies 100 jaar geleden, en dit concert bood vergeleken met de onstuimige Tweede van de dag ervoor een ingehouden stemming. De Totenfeier is de oorspronkelijke versie van het openingsdeel van diezelfde Tweede, en alleen een in dit stuk ingewijde luisteraar herkent de verschillen. Ik denk dat de oorspronkelijke en definitieve versies van dat openingsdeel slechts 10% van elkaar afwijken. De opbouw, thematiek en instrumentatie zijn nagenoeg volledig identiek. Das Lied von der Erde was het hoofdwerk van dit concert, met dezelfde solisten als tijdens het jubileumconcert van Haitink in november 2006 (zie hier de weblog daarvan). Ik vond de solisten nu wat beter op dreef, ook al blijft de tenorpartij eigenlijk iets onmogelijks. Anna Larsson maakte in Der Abschied indruk door een expressieve en bewogen uitvoering, zonder al te dramatisch te zingen. Dat paste prima bij de schijnbaar onbewogen maar zuivere en dienende orkestrale begeleiding. Luisi is geen dirigent met uiterlijk vertoon, lijkt een saaie klerk op de bok, maar dirigeert uiterst efficiënt en doeltreffend. Alles bij elkaar een stemmig concert.

Concert 17 mei 2011

2011-06-26T13:26:00.002+02:00

Dinsdag 17 mei 2011, Concertgebouw Amsterdam
Nederlands Philharmonisch Orkest o.l.v. Marc Albrecht
Elisabeth Watts, sopraan
Birgit Remmert, alt
Nederlands Concertkoor

Mahler: Symfonie nr. 2

Ik lig zo'n zes of zeven concerten achter; het kwam er even niet van de afgelopen maand. Teveel bezig met concerten bezoeken... Ik kocht op de dag zelf nog een kaartje voor dit concert, en werd niet teleurgesteld. Albrecht is een wat onstuimige dirigent, en dat heeft zijn uitwerking op de uitvoering. Ongepolijst, een beetje ruw, maar wel vol energie en dramatiek. Volgens mij eet Albrecht iedere dag borden vol pasta en biefstukken om zijn gewicht op peil te houden. Die Tweede van Mahler bevat zoveel emoties dat je aandacht bij zo'n energieke uitvoering geen moment verslapt. Het Nederlands Philharmonisch blijft een opmerkelijk goed orkest en met de uitstekende zingende solisten en het Concertkoor was dit gewoon een prima concert. Vooraf bliezen de koperblazers van Giovanni Gabrieli het Jubilate Deo ter nagedachtenis van Yakov Kreizberg.

Concert 13 mei 2011

2011-05-14T21:49:00.003+02:00

Vrijdag 13 mei 2011, Concertgebouw Amsterdam
Koninklijk Concertgebouworkest o.l.v. Bernard Haitink

Mahler: Symfonie nr. 9

Tijdens het concert wist ik niet waarom, maar daags erna denk ik van wel te weten waarom ik al na drie maten van het eerste deel als nooit tevoren volschoot, als ook bij het begin van het slotdeel (ik heb nog nooit eerder zo zitten waterlanden als tijdens dit concert): Mahlers Negende ervaar ik als zijn meest essentiële schepping. Alleen al die eerste maten van het openingsdeel zitten zo boordevol zeggingskracht dat je wanneer je zijn hele oeuvre goed kent als vanzelf doorhebt dat hij hier in ingekookte vorm de essentie van al het voorgaande werk gaat verkondigen. En dat is inderdaad wat in dat openeningsdeel gebeurt. Natuurlijk, het slotdeel is ongeëvenaard in zijn aangrijpendheid, maar voor mij stijgt het openeningsdeel daar nog bovenuit. Misschien werd het 'jank-effect' nog versterkt door de combinatie Haitink-KCO. Want ja, mijn eerste Kerstmatinee was die in 1987 waar Haitink bij deze Negende zijn stokje liet vallen. Ik was toen 22 en een broekie in Mahler, en heb dat concert toen zeker niet zo intens beleefd als dit concert nu. Maar ik herinner het me wel. En om dan ruim 23 jaar later dezelfde dirigent met hetzelfde orkest dezelfde symfonie nog eens te horen... alleen al de numerieke vergelijking grijpt je bij de lurven. Er hingen allemaal microfoons boven en er stonden allemaal camera's rondom het orkest, dus het zal wel op tv worden uitgezonden, op dvd verschijnen en hopelijk ook op cd. De vraag is of de uitvoering dan als historsch de boeken in gaat. Voor mij zeker, maar het kan zomaar gebeuren dat bij nader inzien de uitvoering als gemiddeld beoordeeld gaat worden. Haitink opteerde namelijk voor gemiddelde tempi, voor weinig emotionele uitspattingen en voor het vermijden van extases. De muziek sprak volledig voor zichzelf, en dat bleek voor mij voldoende om volledig voor de bijl te gaan. En hoe subliem speelde het orkest; en hoe beheerst en met autoriteit dirigeerde Haitink. Het publiek van de Mahler-serie is het beste publiek dat er is: het weet stil te zijn wanneer het moet. Pas toen Haitink na het uitsterven van de slotmaat berustend op zijn krukje ging zitten stak het applaus op. En de allerluidste bijval kreeg uiteindelijk Mahler zelf, toen Haitink de partituur in de hoogte hield. Een zeer heuglijk concert.

Concert 27 april 2011

2011-04-29T14:41:00.004+02:00

Woensdag 27 april 2011, Concertgebouw Amsterdam
Boedapest Festival Orkest o.l.v. Iván Fischer
József Lendvaï, viool

Dvorák: Praagse walsen
Paganini: Vioolconcert nr. 1
Schumann: Symfonie nr. 3

Wederom een grandioos concert door het Boedapest Festival Orkest o.l.v. chefdirigent Fischer. Het is eigenlijk ongelooflijk onder welk streng regime dit orkest opereert. Ze spelen soms avond aan avond, nagenoeg iedere maand ook in het buitenland, en dit laatste zonder veel reistijdverlies: vliegen, installeren, spelen en meteen verder vliegen. Ik heb dit orkest al meerdere keren gehoord, en steeds viel het enthousiasme en de natuurlijkheid van hun muzikaliteit op; nergens een spoortje van routine of slapte in de aandacht. Zo ook tijdens dit concert; het was allemaal weer uiterst verzorgd en muzikaal. Ster van de avond was de Hongaarse violist Jozsef Lendvaï, uiterlijk een kruising van Michiel Romeyn als Oboema en André Rieu. Lendvaï speelde het hondsmoeilijke eerste concert van Paganini; nog nooit hoorde ik een van zijn vioolconcerten live. Je moet het maar durven spelen, en Lendvaï speelde het prachtig: technisch zo goed als maar mogelijk is, en tegelijkertijd muzikaal en subtiel. Ik moest aanvankelijk erg lachen om de verschijning van Lendvaï: zo'n woeste kop die eventjes Paganini komt doen. 'Hij lijkt er voor uitgezocht', zei mijn concertgenoot nog voordat er een noot geklonken had. Uiteindelijk logenstrafte de uitvoering die opmerking, maar het paste wel allemaal bij elkaar. Een Cappriccio van Paganini als toegift maakte zijn optreden compleet. Na de pauze serieus werk met de Rheinische van Schumann, een meesterwerk en meesterlijk gespeeld: warmbloedig, vol kracht en schwung. Misschien had het hier en daar wat doorzichtiger gekund, maar Fischer liet blijken ook met Schumann overweg te kunnen. Later deze maand komt hij weer naar het KCO voor een bont programma met van alles en nog wat; de man is onnavolgbaar divers.

Concert 7 april 2011

2011-04-29T14:13:00.004+02:00

Donderdag 7 april 2011, Concertgebouw Amsterdam
Koninklijk Concertgebouworkest o.l.v. Ludovic Morlot
Lynn Harrell, cello

Messiaen: Les offrandes oubliées
Dutilleux: Tout un monde lointain...
Franck: Symfonie

Ik hoorde de geweldige symfonie van Franck ooit eens eerder live, door het Residentie Orkest, toen het nog speelde in het Congresgebouw. Het verbaarst me nog steeds waarom het stuk niet tot het kernrepertoire van Bernard Haitink behoort, want als er een werk is waar de Duitse en Franse romantiek samenvloeien is het wel in deze driedelige symfonie. Enfin, de jonge Franse Ludovic Morlot maakte zijn debuut bij het KCO en deed dat vol overtuiging. Hij had de boel stevig onder controle, en dan klinkt zo'n groots werk groots. Het programma voor de pauze kon mij maar matig bekoren. Messiaen en Dutilleux zijn geen lievelingscomponisten; het celloconcert van de laatstgenoemde is ronduit vervelend, hoe betrokken Lynn Harrell ook speelde. Hem hoorde ik ook eens eerder tijdens een concert, in 1988 tijdens een zomerconcert met Chailly. Geen concert voor de eeuwigheid, maar fijn om die symfonie van Franck weer eens live gehoord te hebben.

Concert 30 maart 2011

2011-04-02T14:47:00.006+02:00

Woensdag 30 maart 2011, Concertgebouw Amsterdam
Koninklijk Concertgebouworkest o.l.v. Philippe Herreweghe
Miah Persson, sopraan

Mozart: Symfonie nr. 36
Mozart: Aria 'Un moto di gioia mi sento' KV579
Mozart: Aria 'Ruhe sanft, mein holdes Leben' uit Zaide
Mozart: Aria 'Misera, dove son' KV369
Mendelssohn: Symfonie nr. 3

Ik hoorde bij mijn weten de Linzer-symfonie van Mozart nog nooit eerder live. En net als bij de Prager die later dit seizoen door het KCO wordt gespeeld, heeft deze Mozartsymfonie een langzame inleiding die een wereld op zich vormt waarnaar je nimmer uitgeluisterd raakt. In deze Linzer alleen strijkers, trompetten en hoorns, en fagotten en hobo's. En met name die fagotten en hobo's zorgen voor een geweldige kleuring die de tijd even doen stilstaan. Het kwam er onder de handen van Herreweghe allemaal prachtig uit. De snelle delen waren niet overal even precies, maar de lichte transparantie toets maakte de uitvoering prachtig. De drie aria's bleken teveel niemendalletjes om echt te boeien. De aria uit Zaide bleek nog het boeiendst. Miah Persson zong fraai zuiver en glanzend, maar niet heel dramatisch. De Schotse van Mendelssohn werd bij het KCO 2,5 jaar geleden nog gedirigeerd door Herbert Blomstedt, maar ik kan het stuk niet vaak genoeg horen. Het is een meesterwerk. Herreweghe verzorgde een prachtuitvoering: dramatisch, vloeiend en helder. Herreweghe toverde vergezichten tevoorschijn die ik nog niet eerder in dit stuk had gehoord. Hopelijk blijft hij regelmatig terugkeren bij het orkest.

Concert 17 maart 2011

2011-03-30T22:39:00.004+02:00

Donderdag 17 maart 2011, Concertgebouw Amsterdam
Koninklijk Concertgebouworkest o.l.v. David Zinman

Turnage: Texan Tenebrae
Britten: Sinfonia da Requiem
Mahler: Nicht zu schnell uit Pianokwartet (orkestr. Matthews)
Schumann: Symfonie nr. 4

Normaliter zorgt Zinman voor goede, gedegen uitvoeringen die je de volgende dag alweer vergeten bent. Dat zou bij dit concert ook gebeurd zijn als het bij de eerste drie werken van dit programma was gebleven. Interessant, mooi gespeeld, maar niet echt pakkend. De uitvoering van de Vierde van Schumann was echter eentje om nooit meer te vergeten: zo goed hoorde ik dit stuk nog nooit eerder gespeeld, ook niet op mijn gewaardeerde cd-uitvoering door Sawallisch. Met relatief hoge tempi, uiterst doorzichtig orkestspel en fijnzinnige accentueringen zorgde Zinman voor een uitvoering die deze symfonie nog overtuigender liet klinken dan het werk uit zichzelf toch al is. Het eerste en laatste deel slibben door hun hoge tempo en gevlochten thematiek gemakkelijk dicht, maar Zinman had het orkest perfect in de hand en liet het bijzonder scherp en transparant spelen. Het hoge tempo van het 'Ziemlich langsam' in het openingsdeel was een vondst, en de mysterieuze overgang van deel 3 naar deel 4 werd grandioos gerealiseerd. Een geweldige uitvoering!

O ja, voor wie een bespreking van Mahler 8 o.l.v. Jansons mist: ik was door omstandigheden helaas verhinderd...

Concert 6 maart 2011

2011-03-28T23:29:00.004+02:00

Zondag 6 maart 2011, Vredenburg Leidse Rijn Utrecht
Budapest Festival Orkest o.l.v. Iván Fischer
Petra Lang, sopraan

Wagner: Siegfried Idyll
Wagner: Ouverture en bachanaal uit Tannhäuser
Wagner: Ouverture Die Meisersinger von Nürnberg
Wagner: Siegfrieds Rheinfahrt & Siegfrieds Trauermarsch & Brünnhildes Schlussgesang uit Götterdämmerung

Ik lig slechts twee te beschrijven concerten achter; het kwam er even niet van ze te beschrijven. Eerst maar deze eerste: een grandioos Wagner-concert in die rare lelijke fabrieksdoos langs de A2, gegeven door het orkest dat Fischer zelf oprichtte en in 25 jaar tijd tot één van de beste ter wereld maakte (welke andere dirigent kreeg dat zo snel voor elkaar?) en met medeneming van een bijzonder overtuigende sopraan die ik nog niet in zo'n zware rol hoorde. De sfeer in de zaal wat mat, maar op het podium gebeurde de spannendste dingen. Tijdens hun tournee door Europa werd dit programma een keer of tien gebracht, soms wel avond aan avond, maar van enige routine was geen sprake. Volgens jaar komt Fischer bij het KCO de Parsifal dirigeren; dat zou wel eens een bijzonder enerverende gebeurtenis kunnen worden! Ik vond nog een andere weblog over dit concert; twee dagen later gegeven in Eindhoven. Daarvan ook de foto, en bij wijze van copyright hier de link.

Concert 26 februari 2011

2011-02-26T23:11:00.003+01:00

Zaterdag 26 februari 2011, Concertgebouw Amsterdam
Berliner Philharmoniker o.l.v. Sir Simon Rattle
Stefan Dohr, hoorn

Haydn: Symfonie nr. 99
Hosokawa: Hoornconcert 'Moment of blossoming'
Schubert: Symfonie nr. 9

In dit overwegend klassieke programma kwamen de Berliner in de zaterdagmatinee beter uit de verf dan tijdens Mahlers Derde de avond ervoor. Haydn en Schubert zaten uitstekend in de vingers. Desondanks geen onvergetelijke uitvoeringen. Er zaten naar mijn smaak nog steeds zo'n dertig procent teveel strijkers op het podium; het had allemaal veel transparanter kunnen klinken. Nu speelde er in Schubert een orkest ter grootte van wat je bij een gemiddelde Bruckner-symfonie gewend bent. Wel liet Rattle soms de helft van de violisten hun partij spelen, omdat de klank anders helemaal zou zijn dichtgelopen. Maar dat geeft al te denken natuurlijk. Verder fraai secuur orkestspel, interessante dynamische effecten, en een onbegrijpelijke hantering van de herhalingstekens (soms wel, soms niet). Zo'n eersteklas orkest in deze twee favioriete symfonieën blijft niet te versmaden natuurlijk, maar ik ben nu eenmaal te zeer vervend met het KCO. Het opdrachtwerk van Hosokawa was een wat eenvormig geheel van ijle klanken, met een solohoorn als centraal middelpunt, en rondom op de balkons, voor zover ik heb kunnen zien, andere koperblazers.

Concert 25 februari 2011

2011-02-26T22:44:00.003+01:00

Vrijdag 25 februari 2011, Concertgebouw Amsterdam
Berliner Philharmoniker o.l.v. Sir Simon Rattle
Dames Groot Omroepkoor, Nationaal Kinderkoor
Anke Hermann, sopraan
Nathalie Stutzmann, alt

Wolf: Elfenlied
Brahms: Es tönt ein voller Harfenklang
Mahler: Symfonie nr. 3

De Berliner Philharmoniker, Simon Rattle en Mahler: wat mij betreft geen gelukkige combinatie. Enkele jaren geleden, nog voor ik deze weblog startte, speelden de Berlijners en Rattle een uiterst gemaniëreerde Vierde van Mahler, en hoewel deze Derde minder overtrokken werd gespeeld, vond ik het resultaat weinig bevredigend. De Berliner Philharmoniker is een massief spelend orkest waarin de strijkers, en dan vooral de celli en contrabassen, alle subtiliteit in de kiem smoren en vooral brede golven van overweldigend geluid produceren. Dat klinkt soms fantastisch, zoals in het slotdeel, maar dikwijls eenvormig en niet echt muzikaal. De houtblazers heb ik nauwelijks gehoord. Het klankbeeld dat Von Karajan bij dit orkest realiseerde (ik las in de NRC: hij dacht vanuit de contrabassen) hebben ze ruim 20 jaar na zijn dood nog steeds niet van zich afgeworpen. Rattle had verder een wat vlakke interpretatie van dit grootse werk; eigenlijk vond ik de uitvoering vooral saai. Alleen het slotdeel werd fraai opgebouwd, maar in de delen ervoor miste ik een krachtige visie. Rattle speelde vooral de dynamische verschillen flink tegen eklkaar uit, maar dat is niet genoeg als er verder een coherente interpretatie lijkt te ontbreken. Aan de symfonie gingen twee korte koorwerkjes vooraf, fraai gezongen en gespeeld, maar de samenhang met de symfonie ontging me een beetje.

Concert 8 februari 2011

2011-02-13T16:43:00.003+01:00

Dinsdag 8 februari 2011, Concertgebouw Amsterdam
Orkest van het Mariinski Theater o.l.v. Valery Gergiev
Denis Matsuev, piano

Sjostakovitsj: Symfonie nr. 15
Stravinsky: Capriccio voor piano en orkest
Tsjaikovsky: Francesca da Rimini

Een wat raar, niet geheel bevredigend concert. Voor de pauze Sjostakovitsj' laatste symfonie. Een klein jaar geleden speelde Haitink deze symfonie met het KCO, en toen schreef ik in mijn weblog (zie hier) dat deze componist bij o.a. Gergiev schrijnender klinkt. Nu vond ik dat bij deze 15e niet het geval. Het Mariinksi orkest speelde prima, maar de details kwamen niet geheel overtuigend uit de verf, en daar moet dit stuk vol Rossini- en Wagner-citaten het wel van hebben. Die rikketik-passages in het slagwerk in het laatste deel bijvoorbeeld klonken bij het KCO veel overtuigender en dramatischer; nu waren het gewoon fraaie riedeltjes. Na de pauze een stormachtig optreden van de jonge Russische pianist Denis Matsuev in het nog veel stormachtiger Capriccio van Strawinski, een thematisch overladen bravourewerk zonder al te veel diepgang. Gewoon in de hoogste versnelling en als de noten er allemaal zijn, krijg je de handen vanzelf wel op elkaar. De symfonische fantasie Francesca da Rimini van Tsjaikovsky kende ik niet, en bevat naast enkele fraaie lyrische passages ook zwakkere delen. Het stuk was helaas niet van die kwaliteit dat het concert alsnog die inhoudelijke kracht kreeg waar je normaliter wel op wordt getrakteerd. De toegift uit de Notenkraker was eigenlijk het hoogtepunt van het concert.

Concert 2 februari 2011

2011-02-13T16:23:00.003+01:00

Woensdag 2 februari 2011, Concertgebouw Amsterdam
Koninklijk Concertgebouworkest o.l.v. Mariss Jansons
Leif Ove Andsnes, piano

Rossini: Ouverture L'Italiana in Algeri
Mozart: Pianoconcert nr. 24
Beethoven: Symfonie nr. 7

Als je in Google Andsnes intikt dan krijg je allelei gevarieerde foto's van de pianist te zien; deze hierboven is wel de minst conventionele. Zo gevarieerd als zijn afbeeldingen op internet, zo gewoontjes was zijn uitvoering van Mozarts grote pianoconcert in c-klein. Het hoofdthema van het openingsdeel schijnt Mozart afgeleid te hebben van dat van Haydns 78ste symfonie, eveneens in c-klein. Andsnes en Jansons speelden fraai in harmonie, maar er gebeurde eigenlijk helemaal niets. De noten waren er allemaal, en fraai gespeeld, maar zonder bezieling of emotie. Ik heb me eigenlijk een beetje ztten vervelen tijdens deze uitvoering. Dat gebeurde niet tijdens de Rossini-ouverture. Ik hoorde dit verrukkelijke stuk nooit eerder zo fijnzinnig en subliem. Beethovens Zevende ging op herhaling - zie mijn weblog van de kerstmatinee; oorspronkelijk zou Jansons Bruckers Zevende brengen, maar zijn ziekte in september gooide roet in het eten. Toen nam Haitink de concerten over, en Jansons zag er nu vanaf alsnog zijn eigen interpretatie met het orkest in te studeren. Nu wel een herhaling van de expositie in het eerste deel, maar de andere in het derde en vierde deel werden genegeerd.

Gehoord

2011-02-13T16:12:00.001+01:00

Question Sir, can you please tell me the way to Carnegie Hall?
Answer Practice, practice, practice!

Concert 20 januari 2011

2011-02-13T15:52:00.005+01:00

Donderdag 20 januari 2011, Concertgebouw Amsterdam
Koninklijk Concertgebouworkest o.l.v. Pierre Boulez

Webern: Sechs Stücke für Orchester
Mahler: Symfonie nr. 7

Wat mij sinds de aankondiging van de KVO-Mahlerserie bijna twee jaar geleden het hoogtepunt van de hele serie leek, werd een beetje een teleurstelling. Natuurlijk, Boulez heeft een enorm charisma; dat kleine mannetje van 85 leidde dat enorme orkest vol professionals met strakke hand en ze deden precies wat hij wilde, en het orkest speelde de sterren van de hemel. Maar ik miste spanning en sensatie, ik miste de uitputting die je aan het einde van het eerste deel moet bevangen en die je je doet afvragen hoe je de nog resterende vier delen aankunt (maar Mahler helpt je daarbij meteen in het tweede deel). En ik miste bovenal: vervoering. Eigenlijk was het precies een Boulez-uitvoering zoals we die van zijn Mahler-opnames kennen: perfect gespeeld, volledig uitgebalanceerd en transparant, maar zonder pathos. Nu kun je een discussie voeren of dat er bij Mahler wel in moet, maar ik vind van wel. En ja, dan mis je dus wat bij Boulez. Dit was natuurlijk een bijzonder concert, want Boulez zullen we niet vaak of misschien wel nooit meer zien in Amsterdam. Het concert werd geopend met de zes stukken voor orkest opus 6 van Webern, een fraaie collectie miniaturen voor groot orkest: dreigend, ongemakkelijk, boeiend. Een kolfje naar Boulez' hand.
PS Door tijdgebrek even geen vergelijking van opnames van de Zevende. Gaat zeker nog komen.

Concert 15 januari 2011

2011-02-13T15:42:00.002+01:00

Zaterdag 15 januari 2011, Concertgebouw Amsterdam
Chamber Orchestra of Europe o.l.v. Bernard Haitink

Beethoven: Symfonie nr. 2
Beethoven: Symfonie nr. 3

In dit vervolgconcert van de cyclus dezelfde aanpak als tijdens het concert van woensdagavond. De hoorns waren niet overal even trefzeker, maar de compacte en tegelijkertijd transparante klank van dit orkest passen perfect bij Beethoven. Met de haast 'authentieke' aanpak van Haitink wederom een prachtig beethovenconcert. En bij hem gewoon alle herhalingen, zoals het hoort.

Concert 12 januari 2011

2011-02-13T15:28:00.003+01:00

Woensdag 12 januari 2011, Concertgebouw Amsterdam
Chamber Orchestra of Europe o.l.v. Bernard Haitink

Beethoven: Ouverture Fidelio
beethoven: Symfonie nr. 8
Beethoven: Symfonie nr. 5

Met het Chamber Orchestra of Europe begint Haitink aan een Beethovencyclus die over twee seizoenen is verdeeld. In het interview met de dirigent in jet januarinummer van Preludium was al te lezen dat Haitink een voor hem afwijkende interpretatie voorstond. En inderdaad, dit waren krachtige, robuuste en vooral puntige vertolkingen. Het europese kamerorkest maakte met Harnoncourt aan het begin van de jaren negentig de voor mij meest bevredigende opnames van de symfonieën, en hun specifieke geluid hoorde ik ook tijdens dit concert. Het leek me ook dat Haitink voor die minder conventionele uitvoeringen juist dit orkest wilde hebben. De Achtste en Vijfde klonken verrukkelijk stoer, puntig en transparant. Haitinks linkervuist ging regelmatig de lucht in. De dirigent is bijna 82, loopt moeizamer en moet zich soms vasthouden aan de lessenaar om zijn evenwicht te behouden, maar dirigeert nog met de energie van vroeger; het orkest volgde hem zonder aarzelen.

Concert 8 januari 2011

2011-02-01T20:06:00.003+01:00

Zaterdag 8 januari 2011, Concertgebouw Amsterdam
Dorothee Mields, sopraan
Johanette Zomer, sopraan
James Laing, countertenor
Charles Daniels, tenor
Peter Harvey, bariton
De Nederlandse Bachvereniging o.l.v. Jos van Veldhoven

Bach: Mis in b 'Hohe Messe'

Ik kende over de kleinschalige aanpak van Jos van Veldhoven alleen goede verhalen; deze matinee bood een mooie gelegenheid om die eens live te horen. Het was een grandioos concert. Tien koorzangers, vijf solisten en een klein orkest: ze verzorgden een uitvoering van Bachs meesterwerk vol transparantie en klankschoonheid. Of het allemaal volledig 'authentiek' is zal me een zorg zijn. Het gaat erom of je erdoor geraakt wordt, en dat gebeurde hier volledig. Alleen al het openingskoor: het eerste deel eruit werd gezongen door de solisten, halverwege viel het koor in. Of Bach het zo in zijn hoofd had is niet na te gaan; wel dat ik het gevoel had dat Bach het zo bedoeld zou kunnen hebben. En mooi was het in ieder geval. Dat gold ook voor het vervolg. Op de laatste cd-opname van Herreweghe klinkt het Crucifixus wel erg suggestief en daar bleef Van Veldhoven wat op de vlakte, maar zo'n loepzuivere en doorzichtige uitvoering doet je slechts terugkeren in jezelf en laat je louter verrukt luisteren naar deze meesterlijke klanken. Dan ben je een uurtje of twee even helemaal gelukkig.

Concert 7 januari 2011

2011-01-31T21:24:00.005+01:00

Vrijdag 7 januari 2011, Concertgebouw Amsterdam
Koninklijk Concertgebouworkest o.l.v. Semyon Bychkov
Joshua Bell, viool

Bruch: Vioolconcert nr. 1
Sjostakovitsj: Symfonie nr. 11

Ik hoorde Sjostakovitsj Elfde een paar jaar geleden voor het eerst, gespeeld door het Nederlands Philharmonisch Orkest gedirigeerd door Yakov Kreizberg, zie hier de weblog daarvan. Nu dan dezelfde symfonie bij het KCO, gedirigeerd door Kreizbergs halfbroer Semyon Bychkov. Hij dirigeerde het orkest ergens eind jaren tachtig voor het eerst en laatst; ik herinner me nog een zeer matige Pathétique. Nu dan zijn rentrée, en goed geslaagd, ofschoon ook niet heel uitzonderlijk. De Elfde is een symfonie die je een uur lang in zijn greep houdt, je nergens een moment van rust gunt en maar doorgaat en doorgaat. Uitermate boeiend natuurlijk. Het orkest speelde prima; de klank is voortdurend oorstrelend. Voor de pauze speelde de eeuwig jeugdig ogende Joshua Bell het overbekende Vioolconcert van Bruch alsof er nog veel aan te ontdekken viel; zo heerlijk vioolspelen moet een verrukking zijn. Gewoon een lekker abonnementsconcert.

Concert 25 december 2010

2010-12-30T17:48:00.002+01:00

Zaterdag 25 december 2010, Concertgebouw Amsterdam
Koninklijk Concertgebouworkest o.l.v. Mariss Jansons
Eva-Maria Westbroek, sopraan

Wagner: Wesendock-Lieder
Beethoven: Symfonie nr. 7

Bij dit concert kon ik voor het eerst het genoegen smaken nog dichterbij het Concertgebouw te wonen; op 5 minuten loopafstand om precies te zijn. Een kwartier voor aanvang je jas aan, en dan nog alle tijd hebben om in een foyer koffie te drinken. Een verrukkelijk concert, vanwege het gewoonweg perfecte optreden van soliste, dirigent en orkest. Westbroek is een fenomeen, en ofschoon ze in interviews tamelijk gewoontjes overkomt is ze een zangeres van wereldformaat. Ze zingt moeiteloos en loepzuiver, volledig verbonden met wat ze zingt. En met een orkest en dirigent in topvorm leverde dat een sublieme vertolking van de Wesendonck-liederen op. In de Zevende van Beethoven eveneens prachtig orkestspel. Jansons' interpretatie is een eigenzinnige; geenszins behoudend, ook niet vernieuwend. Hij tovert allerlei nieuwe inkijkjes in deze overbekende muziek tevoorschijn. Wel jammer dat hij de herhalingstekens niet respecteerde; misschien hield dat verband met de televisieregistratie. Begin februari staat deze symfonie nog eens bij Jansons en het KCO op de lessenaars, misschien dat hij dan wel de herhalingen speelt. Tijdens zo'n kerstmatineeconcert zitten allemaal feestgangers in de zaal die geen vaste concertbezoekers zijn, lijkt het. Voor me zat iemand die zich het hele concert flink zat te vervelen, maar bij het slotapplaus als eerste opsprong en zijn vuisten in de lucht gooide als ware het een popconcert. Hij wilde duidelijk op de televisie komen, de stakkerd.

Concert 15 december 2010

2010-12-30T15:12:00.000+01:00

Woensdag 15 december 2010, Concertgebouw Amsterdam
Koninklijk Concertgebouworkest o.l.v. Bernard Haitink
Emanuel Ax, piano

Brahms: Symfonie nr. 3
Brahms: Pianoconcert nr. 1

De eerste delen van beide stukken vormen geen eenvoudige kost voor een dirigent: de drietelsmaat en de vele accenten en syncopen vormen een gevaarlijk geheel. Maar Haitink sloeg zich er bekwaam doorheen. De Derde kreeg een vloeiende, relatief lichte uitvoering die in de details nog wat haperde, maar overtuigender klonk dan enkele jaren terug bij Jansons. Het Eerste pianoconcert, dat ruim 25 jaar eerder werd gecomponeerd, kreeg juist een zwaarder en volbloediger lading. De samenwerking tussen Haitink en Ax was grandioos: hier waren twee vakmannen aan het werk, met een orkest dat hen naadloos volgde. Het intieme middendeel was het hoogtepunt van de uitvoering: verstild en dramatisch, prachtig gespeeld. Gewoon Brahms zoals Brahms moet zijn.

Opera 11 december 2011

2010-12-30T14:55:00.000+01:00

Zaterdag 11 december 2011, Concertgebouw Amsterdam
Opera concertant

Wagner: Parsifal

Parsifal - Klaus Florian Vogt
Gurnemanz - Robert Holl
Amfortas - Falk Struckmann
Kundry - Katarina Dalayman
Klingsor - Krister St. Hill
Groot Omroepkoor
Radio Philharmonisch Orkest o.l.v. Jaan van Zweden

Ik lig een een concertje of 8 achter met mijn weblog, en ik mocht al enkele bezorgde vragen ontvangen. Maar ik moe(s)t prioriteiten stellen; de verhuizing kostte veel gedoe en aandacht. geen zorgen, uiteindelijk komt alles goed. Het waren louter prachtige concerten die ik nog te verslaan heb, te beginnen met deze concertante uitvoering van Parsifal. Wanneer ik naar Wagners laatste opera luister, komt deze me altijd als de mooiste muziek voor die er is. De thematische concentratie is geniaal, en tegelijkertijd laat de muziek zich luisteren als één lang adagio, vol spanning en berusting. Ik had voor deze concertante uitvoering een podiumplaats toegewezen gekregen, achter het koor. Maar ik waagde het erop en wachtte op een lege stoel in de zaal. Die vond ik (zoals altijd) en zodoende hoorde ik deze opera vanaf een fortuinlijke plek. Over de uitvoering is al heel veel lovends geschreven; ik hoef daar twee maanden later niet nog wat aan toe te voegen. Wel is er weemoed dat door de politiek gure tijden dit waarschijnlijk de laatste Wagner van Van Zweden is, en misschien ook wel van dit orkest en koor. Er zijn dwazen aan het bewind, helaas geen reine dwazen.
Mooie foto van Van Zweden van Kadir van Lohuizen (bij wijze van bronvermelding).

Concert 4 november 2010

2010-11-26T12:35:00.003+01:00

Donderdag 4 november 2010, Concertgebouw Amsterdam
Koninklijk Concertgebouworkest o.l.v. Mariss Jansons

Beethoven: Ouverture Leonore nr. 3
Janácek: Taras Bulba
Tsjaikovsky: Symfonie nr. 4

Het KCO is alweer terug uit Japan, waar zij o.a. dit programma speelden. Het was weer een overweldigend Jansons-concert, ook al kan Janácek mij nog steeds niet zo bekoren. Maar in de Beethoven-ouverture waren alle elementen die de combinatie KCO-Jansons zo uniek maken volop aanwezig; geen wonder dat er bij het applaus al bravo's te horen waren - niet bepaald gebruikelijk bij een ouverture. Tsjaikovsky's Vierde stond de afgelopen jaren vaker op de KCO-lessenaars: Gilbert, Blomstedt en Fischer gaven alle overtuigende uitvoeringen. Jansons hoorde ik deze symfonie eens dirigeren met het orkest uit Sint-Petersburg, ergens rond 1990. Hoe het toen klonk kan ik me niet meer herinneren; twintig jaar later was het in ieder geval allemaal mooier en fraaier dan je je voor mogelijk kon houden.

Concert 29 oktober 2010

2010-11-07T19:46:00.004+01:00

Vrijdag 29 oktober 2010, Concertgebouw Amsterdam
Koninklijk Concertgebouworkest o.l.v. Iván Fischer
Camilla Nylund (Elsa)
Robert Dean Smith (Lohengrin)
Ildikó Komlósi (Judith)
Balint Szabó (Blauwbaard)
Nederlands Kamerkoor

Wagner: Lohengrin - 3e bedrijf, scene 1 & 2
Bartók: Hertog Blauwbaards Burcht

Een stukje uit een opera voor de pauze en een hele opera erna: het verbazingwekkende maar prachtige recept voor een geweldig concert waarin het geheim centraal staat. Een fraai recept op papier moet uiteindelijk ook goed smaken, en dat deed het deze avond meer dan volledig. Na het gepruts met Fleming en Thielemann eerder deze week nu het onvolprezen KCO onder leiding van een dirigent die inmiddels meer is dan slechts een kandidaat voor het chefdirigentschap van dit orkest, zozeer zijn het orkest en hij vertrouwd. Over Jansons niks dan goed (zie de weblog hierna), maar Fischer bereikt eigenlijk nagenoeg dezelfde hoogten als Jansons. De eerste twee scenes uit het derde bedrijf van Lohengrin klonken als een klok: de ouverture, het bruiloftskoor en de confrontatie tusses Elsa en Lohengrin, waar Elsa de onthulling van het gehein boven alles stelt. Camilla Nylund en Robert Dean Smith waren misschien niet de ideale Elsa en Lohengrin, maar zij pasten wel in het concertante concept van Fischer. Balint Szabó verving de eerder dit najaar overleden László Polgár, en hij deed dat zeer overtuigend. Van Ildiko Komlósi had ik nog nooit eerder gehoord, maar zij bleek inderdaad de gedoodverfde Judith (ze zong deze rol blijkbaar al eerder bij het KCO, in 1990 eveneens onder Fischer). Wat een présence en wat een geknipte stem voor deze rol! Ik hoorde deze opera eens eerder bij DNO en in 1994 onder Haitink bij het KCO, maar dit was een modeluitvoering: kleurrijk, dramatisch en warmbloedig. En tja, wanneer het gedicht vooraf niet door een ingehuurde acteur maar gewoon door de dirigent zelf in die prachtige Hongaarse taal wordt uitgesproken, dan heb je al direct het gevoel bij iets bijzonders aanwezig te zijn.

Het hele concert dat ik bijwoonde werd live gestreamd is nog steeds op de websites van de avro en het KCO te bewonderen.

Concert 25 oktober 2010

2010-11-07T15:17:00.002+01:00

Maandag 25 oktober 2010, Concertgebouw Amsterdam
Münchner Philharmoniker o.l.v. Christian Thielemann
Renée Fleming, sopraan

Schreker: Nachtstück
Mahler: Rückert-lieder
Brahms: Symfonie nr. 4

Ik lig drie te beschrijven concerten achter, dus vooruit maar. Dit optreden van Thielemann met zijn eigen orkest uit München was geen succes. Christian Thielemann en zijn soliste Renee Fleming zijn centrale figuren in de hedendaagse klassieke muziekwereld, maar het gehele concert kan met één woord gekarakteriseerd worden: onpersoonlijk. Fleming zong mooi zoals ze er op de foto uitziet: te bestudeerd en typisch Amerikaans, gespeend van begrip van wat ze zong en nergens emotioneel beladen. Thielemann miste in Brahms iedere consistentie. Zijn uitvoering van Brahms' meesterwerk werd hier en daar zeer positief gerecenseerd, maar ik vond die een grote teleurstelling wegens de onbegrijpelijke tempowisselingen en overdreven climaxen. De Meistersinger-ouverture als toegift leed aan hetzelfde euvel; hoe groots het werk ook klonk, ik houd daar gewoonweg niet van.

Concert 21 oktober 2010

2010-10-31T22:16:00.003+01:00

Donderdag 21 oktober 2010, Concertgebouw Amsterdam
Koninklijk Concertgebouworkest o.l.v. Lorin Maazel

Mahler: Symfonie nr. 6

Dit is de derde keer dat ik Maazel bij het KCO hoorde optreden, en ofschoon ook de vorige twee optredens (met R. Strauss en een eigen bewerking van Wagners Ring) erg goed bevielen, was dit onbetwist zijn overtuigendste. Maazel geldt als een (te) zelfbewuste dirigent, en van zijn vele plaatopnamen zijn er slechts weinige die de toets der kritiek kunnen doorstaan. Maar hij liet tijdens dit concert met Mahlers ontoegankelijkste en tevens boeiendste symfonie ook blijken over een eigenzinnige en pakkende visie te beschikken en die overtuigend op het orkest (ook niet weinig zelfbewust) over te kunnen dragen. In relatief langzame tempi verleidde hij het orkest tot geweldig spel en schaafde hij voortdurend tot nog beter en nog meer... Aan het begin van het vierde deel vielen de slagwerkers uit de maat, wat hen tijdens het slotapplaus op een duidelijk zichtbare reprimande van Maazel kwam te staan. Een perfecte, ultieme Mahler 6 was het geenszins, want de langzame tempi vond ik uiteindelijk te eigenzinnig, maar het werkelijk geweldige orkestspel deed me ruim anderhalf uur in volle concentratie naar deze uitvoering luisteren, en dan heb ik een geslaagd concert bijgewoond. Maazel is een man voor exuberant repertoire. Daar is veel van, dus graag wederom engageren, deze exuberante icoon.

Mahler 6

2010-10-23T23:27:00.011+02:00

Mahlers Zesde symfonie vind ik zijn ontoegankelijkste symfonie, maar bepaald niet minder boeiend dan de andere. Dit werk slingert je voortdurend tussen hoop en vrees. Uiteindelijk blijf je verdwaasd achter: de klagende koperpassage aan het slot, gevolgd door die ultieme uitbarsting geven je als luisteraar de genadeslag, waarna het moeilijk applaudisseren is voor de uitvoering die je hebt gehoord. Een ‘unheimischer’ slot is in de klassieke muziek nauwelijks aan te wijzen. In de delen ervoor is het gelukkig niet overal unheimisch, maar een emotioneel gemakkelijke symfonie is deze Zesde allerminst. Het openingsdeel opent met een marsthema, maar bevat als tegenhanger een liefdesthema. Het Scherzo bevat zowel lieflijke en landelijke momenten als schrille thema’s die vooruitwijzen naar het slotdeel. Het Andante is evenzeer een bron van tegenstellingen; een fraaie behaaglijk openingsthema, maar in weinig Mahlermuziek klinken de klagende houtblazers later in dit deel zo schrijnend. Het slotdeel gooit alle remmen los. Al vanaf het begin wordt de luisteraar geen enkel behaaglijk moment gegund. Je moet er hier aan geloven, of je het wilt of niet: de componist leidt je hier onverbiddelijk naar het zwarte gat.

In de vergelijking dit keer geen Haitink en Chailly. Van de eerste heb ik geen Mahler 6 in mijn collectie, en de uitvoering van Chailly bleef net als die van Tennstedt uit tijdgebrek achterwege. Ook die van Barbirolli beluisterde ik niet helemaal; daarvan hoorde ik alleen het eerste deel. Het begin daarvan maakt de opname van Barbirolli uit augustus 1967 met het New Philharmonia Orchestra tot eentje die je eens gehoord moet hebben. Barbirolli neemt het tempo hier klemmend laag, de cello-accenten klinken als mokerslagen. Barbirolli negeert het herhalingsteken na de expositie, en toch duurt het eerste deel bij hem bijna even lang als bij Gergiev, die wél de expositie herhaalt. Dat langzame tempo verwordt uiteindelijk tot een slopend geheel, maar die opening: die moet je gehoord hebben!

Van de opnamen van Mahlersymfonieën (nr. 4, 5, 6 en 9) van Von Karajan is de zesde bepaald niet de slechtste. In tegenstelling tot in nr. 4 en 5 gaat Von Karajan met zijn Berliner Philharmoniker nergens over de top. De uitvoering is zelfs relatief licht en wordt door het orkest prachtig gespeeld. Het laatste deel is helaas te onderkoeld: het grijpt je niet bij de keel en dat hoort hier toch zeker te gebeuren. desondanks een zeer fraaie opname, die tijdens twee opnamesessies (in januari/februari 1975 en februari/maart 1977!) tot stand kwam.

Met de opname van Eliahu Inbal met zijn Radio-synfonieorchester Frankfurt uit april 1986 leerde ik dit stuk kennen. Ik had de twee cd’s al heel lang niet meer gehoord, en de uitvoering viel me alleszins mee. Van Von Karajan net iets tekort komt, krijg je er bij Inbal gratis bij: scherpte en venijn en een slotdeel dat pakt. Een nergens overdreven uitvoering, verrassend goed.

Bernstein verrast altijd, en zo ook zijn opname van de Zesde uit september1988. Af en toe zit de uitvoering op het randje van gemaniëreerdheid, maar Bernstein heeft duidelijk wat te vertellen met zijn uitvoering en hij laat geen detail onbenadrukt. En je wordt als luisteraar voortdurend gegrepen; dat gebeurt helemaal in het slotdeel, het hoogtepunt van de uitvoering.

In mei 1994 opende Pierre Boulez, evenals Bernstein met de Wiener Philharmoniker, zijn opmerkelijke Mahlercyclus met een kraakhelder gespeelde opgenomen Zesde. Ik ken niet alle opnamen van deze cyclus, maar van de uitvoeringen die ik heb is deze opname de beste. De reden: Boulez is hierin het minst afstandelijk; Mahler componeerde toch door en door emotionele muziek, en daar haalde Boulez in sommige opnamen soms flink de stofdoek door heen. Nog niet zoveel in deze uitvoering, maar vergeleken met Bernstein en Jansons (zie hierna) moet Boulez het toch afleggen. Het is vooral een bijzonder subliem gespeelde en opgenomen uitvoering. Maar deze symfonie heeft toch net iets meer te bieden.

Dat alles is in (voor zover mogelijk) volledige perfectie aanwezig bij de live-uitvoering uit september 2005 door het KCO o.l.v. Mariss Jansons. Net als bij de Vijfde combineert Jansons het beste van alle werelden: orkestrale schoonheid en een voorzichzelfsprekende muzikale inhoud. De symfonie klinkt lyrisch én aangrijpend, vloeiend én bijtend. Wederom zit je je bij beluistering af te vragen hoe het toch mogelijk is dat een dirigent dat allemaal weet over te brengen op een orkest, en dat zonder studio-remakes gewoon tijdens reguliere abonnementsconcerten laat horen.

In november 2007 speelden het London Symphony Orchestra o.l.v. Valery Gergiev de Zesde tijdens een optreden in het Concertgebouw (zie hier de weblog daarvan). Diezelfde week werd in Londen deze live-opname gemaakt. De onverbiddelijkheid werkt verpletterend, maar bij nadere beluistering ook wat dwangmatig. De middendelen zijn goed maar niet bijzonder, en het slotdeel wederom verbazingwekkend; helaas niet helemaal bevredigend door de iets te gehaaste benadering. Uiteindelijk is dit geen volledig geslaagde uitvoering, maar zeker boeiend.

Conclusie
Wederom biedt Jansons met het KCO de meest geslaagde uitvoering; eigenlijk laat deze combinatie geen wens onvervuld. Bernstein is een aantrekkelijke tweede; Inbal en Von Karajan bieden goede gemiddelde uitvoeringen. Boulez en Gergiev zijn beide aantrekkelijk door hun eigen aanpak (respectievelijk analytisch-helder en onverbiddelijk). Barbirolli moet het van de beginmaten hebben.

Concert 15 oktober 2010

2010-10-17T16:50:00.007+02:00

Vrijdag 15 oktober 2010, Concertgebouw Amsterdam
Koninklijk Concertgebouworkest o.lv. Tugan Sokhiev
Yefim Bronfman, piano

Dvorák: Ouverture Carnaval
Bartók: Pianoconcert nr. 2
Rachmaninov: Symfonische dansen

De jonge Russische (of Noord-Ossetische/Osseetse?) dirigent Tugan Sokhiev hoorde ik ook al bij zijn debuut bij het KCO in 2006, maar dat was vlak voor ik deze weblog startte. Toen dirigeerde hij een fraaie Zevende van Prokofiev. Bij Sokhiev staat de preciezie centraal. Het orkest speelde uitermate precies, helemaal uitgebalanceerd en zonder overdreven pathos. Het mag mij allemaal wat losser, maar dat lijkt me bij Sokhiev een kwestie van tijd. De prachtige Symfonische dansen van Rachmaninov klonken als een klok; met het Dodeneiland en de Tweede symfonie zijn beste orkestwerk. Voor de pauze liet Yefim Bronfman weer eens horen dat hij tot de onbetwiste top behoort. In fijnzinnig samenspel met het orkest hield hij de aandacht van het publiek bij het welhaast ondoorgrondelijke Tweede pianoconcert van Bartók volledig gevangen; het tweede deel was een openbaring, en hoe subtiel gespeeld. Nadien speelde Bronfman een toegift dat ik niet kende (ergens tweede helft 19e eeuw?) en dat aan virtuositeit niet onderdeed voor het pianoconcert. Een fraai concert.

Opera 10 oktober 2010

2010-10-12T21:11:00.003+02:00

Zondag 10 oktober 2010, Opernhaus Zürich
Opern Zürich

Wagner: Tristan und Isolde

Isolde - Barbara Schneider-Hofstetter
Tristan - Peter Seiffert
Brangäne - Michelle Breedt
König Marke - Matti Salminen
Kurwenal - Martin Gantner
Melot - Volker Vogel
Zusatzchor der Oper Zürich
Orchester der Oper Zürich o.l.v. Bernard Haitink

De wens om ook de Tristan door Haitink gedirigeerd te zien en horen is in vervulling gegaan, en een weekendje Zürich is daarbij een fraaie bijkomstigheid. Maar het werd vooral een memorabele voorstelling door de zangersproblemen, zowel voor als tijdens de voorstelling. De aanvankelijk als Isolde bestelde Waltraud Meier kreeg tijdens de repetities onenigheid met Haitink over de interpretatie, en zij trok zich terug. Het schijnt dat ook Haitink dat overwogen heeft, maar gelukkig stond hij fier op de bok in de orkestbak deze avond. Dit was de tweede voorstelling in een serie van zes, en tijdens de eerste voorstelling is Haitink vanwege die ruzie met Meier uitgeboehoed. Er stond zelfs een YouTube-filmpje van op internet, maar die is door de maker alweer verwijderd. Er werd flink boegeroepen toen Haitink bij het slotapplaus opkwam. Afgelopen zondag was daar niks van te merken, Haitink kreeg flinke bijval. Maar wat er wel tijdens deze voorstelling gebeurde: het totale vocale instorten van Peter Seiffert als Tristan. Voor aanvang werd aangekondigd dat hij een verkoudheid had opgelopen en misschien niet alle noten zou treffen. De schade hield hij tijdens het eerste en tweede bedrijf flink beperkt, en aanvankelijk leek ook in de derde akte (waar Tristan flink aan de bak moet) geen vuiltje aan de lucht. Het leek zelfs of Seiffert zich helemaal hersteld had. Maar opeens ging het mis; een hapering in de stem, en een poging om die weg te hoesten. Zonder resultaat. Binnen een kwartier kon Seiffert nauwelijks nog geluid voortbrengen. En hij moest nog zeker 20 minuten... Zelfs de saaie Zwitsers voor mij zagen hoofdschuddend en medelijdend het geworstel van Seiffert gade. En terecht: dit was puur lijden. Alleen voor zijn afsluitende 'Isolde' raapte hij alles bij elkaar om dat er nog fraai uit te krijgen; als er ooit een Tristan zich vocaal doodgezongen heeft en die dood als een ultieme opluchting heeft ervaren, was het deze avond Seiffert wel. Op de website van het Züricher operahuis zag ik dat voor de volgende voorstelling Seiffert wordt vervangen door Stig Andersen; de voorstelling daarna staat hij weer wel geprogrammeerd. Seiffert is een grootse tenor; af en toe slingerde hij geweldig krachige klanken de kleine operazaal in. De overige zangers waren goed, maar niet uitzonderlijk. Barbara Schneider-Hofstetter was volledig opgewassen tegen haar rol, en tot aan de Liebestod zong ze vol kracht en overtuiging. Maar echt pakkend was haar stem niet. Matti Salminen hoore ik eens als Mephistopheles in Berlioz La damnation de faust, maar zijn stem lijkt over zijn hoogtepunt heen; desondanks blijft hij een imposante bas. Michelle Breedt en Martin Gantner voldeden prima als Brangäne en Kurwenal. Tja, en dan Haitink. De kritiek die je op internet over deze uitvoering leest (zoals hier bijvoorbeeld) snijdt wel hout: het was allemaal wel erg luid wat er uit de orkestbak kwam. Geweldig orkestspel, een vurig liefdesduet en een zeldzaam gedetailleerd 'Habet acht'. Maar soms overstemde het orkest flink de zangers. Ik heb intens van dat orkestspel zitten genieten, en eigenlijk was ik daar ook voor gekomen, maar uiteraard had het allemaal wat meer in evenwicht mogen zijn. De enscenering was een boeiende: een draaiplateau met drie of vier buhnebeelden, niet heel erg volgens het verhaal, maar wel voorstelbaar. Het was een rare voorstelling, maar tjonge, ik zal die nooit vergeten.

Concert 3 oktober 2010

2010-10-12T19:33:00.002+02:00

Zondag 3 oktober 2010, Concertgebouw Amsterdam
Koninklijk Concertgebouworkest o.l.v. Daniele Gatti
Yuja Wang, piano

Brahms: Tragische ouverture
Prokofiev: Pianoconcert nr. 3
R. Strauss: Don Juan
R. Strauss: Till Eulenspiegels lustige Streiche

Alle media-aandacht ging uit naar het Chinese schaarsgeklede wonderpoppetje op hoge hakken dat inderdaad geweldig muzikaal dat gruwelijk moeilijke Derde pianoconcert van Prokofiev speelde, in een welhaast ideale balans met het orkest. Een klavierleeuwin is ze (nog) niet, maar ze stond haar mannetje, en in de eregalerij van pianisten die ik dit concert al eerder hoorde spelen (waaronder Argerich en Bronfman) slaat ze geen slecht figuur. Daarvoor speelde het orkest al prachtig Brahms' Tragische ouverture, een van mijn meest favoriete muziekstukken; Gatti kent zijn klassieken. Na de pauze twee relatief korte symfonische gedichten van Herr Doktor Strauss, en ook hier liet Gatti het KCO klinken zoals je graag hoort: volbloedig, gedetailleerd en in de prachtigste klank. Dit was zo'n concert waar je iedere gespeelde noot kent, en lekker met je armen over elkaar geniet van mooi, mooier, mooist. Ik ken geen betere zondagmiddagbesteding.

Opera 26 september 2010

2010-09-27T23:53:00.005+02:00

Zondag 26 september 2010, Muziektheater Amsterdam
De Nederlandse Opera

Verdi: Les vêpres siciliennes

Hélène - Barbara Haveman
Henri - Burkhard Fritz
Guy de Montfort - Alejandro Marco-Buhrmeister
Ninetta - Lívia Ághová
Koor van De Nederlandse Opera
Nederlands Philharmonisch Orkest o.l.v. Paolo Carignani

Als deze opera van Verdi iets duidelijk maakt, dan is het wel dat al die bekendere opera's van hem zo ongelooflijk goed zijn en dat het componeren van zulke vloeiende muziek gewoon heel erg moeilijk is. In deze Franse versie van de Siciliaanse vespers zit soms geweldige muziek (met name gespeeld door het orkest), maar ook heel veel muziek die nog eens goed tegen het licht gehouden had mogen worden en dan door de wat oudere Verdi zeker afgekeurd zou worden. Je hoort ook in de niet-gelukte muziek vlagen van de latere, geniale Verdi, maar meer dan slechts een doorkijkje daarnaar is die muziek echter niet. Als luisteraar word je soms flink op de proef gesteld, de beloning is er dan ook af en toe, maar niet heel erg vaak. De enscenering is weinig interessant. Alles is in een moderne jas gegoten, maar had evengoed ook klassieker kunnen (en moeten) zijn. Als er al een diepere betekenis in de enscenering heeft gezeten: ik heb hem er niet uitgehaald. De zangers zijn redelijk tot goed, nergens uitmuntend. Haveman en Fritz zijn overtuigend, maar nergens echt groots. Marco-Buhrmeister klinkt wel erg eendimensionaal en nergens stralend. De ster van de middag was de dirigent; de kale Italiaan leek iets aan zijn rechterarm te hebben en dirigeerde vooral met zijn linkerhand, en net als zijn eerdere gastdirecties blonk het orkest nu uit in klankschoonheid en detailwerking. Het was goed om deze opera eens gehoord te hebben, maar het mag hierbij blijven wat mij betreft. En tja, ik blijf het programmatisch vreemd vinden dat we wel deze onevenwichtige Verdi aangereikt krijgen, terwijl Il trovatore en La forza del destino nog niet in het Muziektheater bij DNO te horen waren.

Concert 15 september 2010

2010-09-25T22:22:00.004+02:00

Woensdag 15 september 2010, Concertgebouw Amsterdam
Koninklijk Concertgebouworkest o.l.v. Bernard Haitink
Till Fellner, piano

Beethoven: Pianoconcert nr. 3
Bruckner: Symfonie nr. 7

Geen Jansons, geen Pollini, maar met Haitink een perfecte vervanger op de bok. De combinatie Haitink-Pollini zou een spannende zijn geweest, maar de jonge Till Fellner ging eveneens een fraaie dialoog met Haitink aan. Die zorgde voor een afgewogen en blinkende begeleiding in het Derde pianococert van Beethoven, waarbij Fellner een frisse eigenzinnigheid tegenover stelde. De vervanging door Haitink van natuurlijk meer dan perfect, want een buitenkans om hem nog eens een keertje met de Zevende Bruckner te horen. Van al zijn geweldige Bruckner-opnamen is die van de Zevende van eind jaren zeventig toch wel het meest evenwichtig, natuurlijk en 'precies goed'. Enkele jaren geleden dirigeerde Haitink bij het KCO ook een Zevende, en de geplande live-opname voor het eigen label werd door Haitink naar de prullenbak verwezen: bij nader inzien te gedragen, te langzaam, te zwaar. Deze uitvoering was vederlicht, door en door transparant en tot op het kleinste niveau volledig in balans. Zoals ook Blomstedt bewees: Bruckner vaart wel bij relatief lichte, vloeiende en niet te langzaam gespeelde uitvoeringen. Het KCO met Haitink ervoor en dan Bruckner 7: tja, meer vanzelfsprekendheid bestaat er eigenlijk niet.

Concert 31 augustus 2010

2010-09-06T20:47:00.003+02:00

Dinsdag 31 augustus 2010, Concertgebouw Amsterdam
Gustav Mahler Jugendorchester o.l.v. Herbert Blomstedt
Christian Gerhaher, bariton

Mahler: Lieder eines fahrenden Gesellen
Bruckner: Symfonie nr. 9

Tja, Mahler en Bruckner in één programma, hoe heerlijk. En dan nog met deze meer dan uitstekende uitvoerenden. Christian Gerhaher geldt als dé Mahler-bariton van deze tijd, en dat bewees hij in de vier vroege Mahler-liederen met verve. Het zijn veeleisende liederen; er moet een verhaal worden verteld, emotie worden getoond en ook gewoon erg mooi, soms flink hoog, worden gezongen. En dat deed Gerhaher allemaal, fraai ingetogen begeleid door Blomstedt en zijn jeugdorkest. Die gingen in de Negende van Bruckner daarentegen lekker voluit. Presenteerde Blomstedt eerder dit jaar een relatief lichte Vijfde van Bruckner bij het KCO, nu was de uitvoering flink zwaarder: er stonden 12 contrabassen van links naar rechts achter het orkest. Tja, dan trillen die fortissimi lekker tot in je lever en nieren. Maar ook nu hield Blomstedt hoge tempi aan, met verrassend efect wederom. Misschien moet Bruckner wel sneller dan we gewend zijn? Met zo'n jeugdorkest op tournee moet iedereen ook mee, dus er zat een flink uitgebreid orkest op het podium, maar dit beste jeugdorkest dat er is speelde een geweldige Bruckner 9, waarin me vooral de nadruk op het vernieuwende in het Adagio opviel. Hier is Bruckner een modernist; de ene na de andere disharmonie maakt de sfeer van het deel extra wrang. Ondanks alle Mahlers die later dit jaar nog volgen, blijft een goede Bruckner toch altijd weer extra verrukkelijk. Binnenkort Haitink met de Zevende, het kan niet op.

Concert 25 augustus 2010

2010-09-06T20:29:00.003+02:00

Woensdag 25 augustus 2010, Concertgebouw Amsterdam
Koninklijk Concertgebouworkest o.l.v. Mariss Jansons
Ferrucio Furlanetto, bas

Bartók: Muziek voor snaarinstrumenten, slagwerk en celesta
Moessorgski: Liederen en dansen van de dood
Strawinsky: De vuurvogel, suite 1945

Jansons wordt meer en meer een onzekere factor voor het KCO - zijn concerten in september heeft hij moeten overdragen aan Bernard Haitink, geen straf overigens - maar áls hij voor het orkest staat ben je als luisteraar meer dan ooit gezegend. Dit concert was wederom een bewijs dat Jansons en het KCO een unieke combinatie vormen die zijn weerga niet kent. De subtiliteiten, perfectie en het van nature muziekmaken dringen zich als onweerstaanbare entiteiten aan je op, en je legt je er door zulke ongebruikelijke vanzelfsperkendheid verbluft bij neer. De Muziek van Bartók hoorde ik ook al eens erg fraai onder leiding van Iván Fischer (zie hier de weblog), maar ook nu was de uitvoering prachtig. De suite uit 1945 uit De vuurvogel is een paradepaardje van dit orkest en deze dirigent; in 2007 hoorde ik dit stuk door deze combinatie ook al eens (zie hier), en nu even perfect. Hoogtepunt van de avond (voor zover mogelijk) was het optreden van de Italiaanse bas Ferrucio Furlanetto. Hij gedroeg zich als een heldentenor: bij zijn aantreden een minzaam knikje naar de concertmeester, en na afloop kushandjes naar het publiek. Maar wat een uitvoering, wat een geweldige imposante stem en voordracht! De zaal was muisstil, platgeslagen door zo'n volle stem die naar het leek deze Russische muziek ten volle beheerste. Tja, prachtig allemaal!

Concert 19 augustus 2010

2010-08-21T08:29:00.005+02:00

Donderdag 19 augustus 2010, Concertgebouw Amsterdam
Koninklijk Concertgebouworkest o.l.v. Ton Koopman
Kristian Bezuidenhout, piano

Bach: Orkestsuite nr. 3
Mozart: Pianoconcert nr. 22 KV 482
Haydn: Symfonie nr. 98

Het fijne van de zomer is dat het dan (doorgaans) zomer is, maar als je aan het einde daarvan na twee maanden afwezigheid weer naar het KCO gaat, vraag je je af wat nu eigenlijk de voorkeur verdient. Enfin, het concertseizoen is weer begonnen; er staat veel prachtigs op het programma het komend jaar. Dit eerste concert kreeg echter helaas niet helemaal de invulling waar ik bij dit heerlijke programma op gehoopt had. De orkestsuite van Bach werd fraai gespeeld, en de verschillende muzikale lijnen werden door Koopman en het KCO mooi helder getekend. De Air deed alles heel eventjes zweven. Het 22ste pianoconcert van Mozart is een favoriet van mij, vooral vanwege dat onstellend prachtige middendeel. Ik heb meerdere uitvoeringen op cd, maar geen vind ik ideaal. Malcolm Bolson en John Eliot Gardiner komen nog het dichtst in de buurt. Bezuidenhout en Koopman lukte het helaas ook niet. Ondanks de afwijkende positie van de piano (midden tussen het orkest) en het enthousiasmerende spel van Bezuidenhout, vond ik de uitvoering te licht en te vlak. Bezuidenhout bracht voortdurend versieringen aan, waar soms de originele muzikale lijn al voldoende diepgang bezit. En de soms wat te strenge en voortvarende tempi deden veel details ondergesneeuwd raken. Dat gebeurde ook in de Haydn-symfonie. Een iets lager tempo in het openings- en slotdeel had de uitvoering veel meer body kunnen geven. Koopman dirigeerde staand voor een clavecimbel, waar hij zelf aan het einde van het slotdeel de geste van Haydn aan zijn Londense opdrachtgever speelde. Door het hoge tempo ging het effect daarvan echter volledig verloren. Geweldige muziek allemaal deze avond, maar te weinig uitgewerkt gespeeld.

Driemaal is scheepsrecht...

2010-07-31T21:04:00.004+02:00

Wie deze weblog vanaf het begin heeft bijgehouden, kent mijn diepste wens die ik in juni 2007 voor het eerst uitte (lees hier), namelijk om ooit nog eens Debussy's Pelléas et Mélisande en Wagners Parsifal en Tristan und Isolde door Bernard Haitink gedirigeerd te horen worden. Enfin, in juni 2007 was daar dus die Pelléas, en een half jaar later plotseling de Parsifal in London (dit is de weblog van die uitvoering). De verzuchting die ik aan het einde van die weblog slaakte wordt nu na tweeënhalfjaar bewaarheid! In oktober a.s. dirigeert de 81-jarige maestro zes keer de Tristan in Zürich. Ik heb geen seconde hoeven na te denken, er bleken nog kaarten zat. Op zondag 10 oktober zit ik er eerste rang!

Concert 14 juli 2010

2010-07-31T20:47:00.003+02:00

Woensdag 14 juli 2010, Concertgebouw Amsterdam
Lars Vogt, piano
Katherine Gowers, viool
Marianne Thorsen, viool
Rachel Roberts, altviool
Tanja Tetzlaff, cello
Koenraad Hofman, contrabas

Schumann: Pianokwintet op. 44
Schubert: Forellenkwintet

Twee prachtige pianokwartetten die ik nooit eerder life hoorde, maar die ik thuis vaak beluister. Het was gewoon om dit programma te doen, dit enige concert in juli. En ik kreeg er geen spijt van. In de grote zaal klinkt zo'n kamermuziekensemble te weinig direct, maar het publiek was muisstil; er werd hoorbaar genoten van deze prachtstukken. Het zijn twee meesterwerken, waarbij die van Schubert opvalt door de aparte bezetting (een vondst!): een contrabas in de plaats van de tweede viool. Het is bijna een reden om contrabas te gaan studeren: om ooit dit stuk te mogen spelen. Je staat (als enige) daar lekker een beetje jazzy Schubert te spelen... verrukkelijk! Deze avond was duidelijk een gelegenheidsensemble aan het werk, maar iedere afzonderlijke musicus speelde uitstekend, en onder de bezielende leiding van vakman Lars Vogt klonk het allemaal prima. Gewoon een erg fijne kamermuziekavond in de grote zaal.

Anthony Rolfe Johnson

2010-07-26T21:28:00.009+02:00

Opeens een bericht in de krant: vorige week, op 21 juli, overleed Anthony Rolfe Johnson, op 69-jarige leeftijd. Hij was een van mijn meest favoriete zangers. Vooral zijn stralende hoogte vond ik verrukkelijk, maar eigenlijk herkende je zijn stem per definitie uit duizenden. Er zijn enkele opnames die ik voor altijd zal koesteren, juist vanwege zijn aandeel daarin: Mozarts Requiem o.l.v. Christopher Hogwood, Mozarts Mis in c o.l.v. Gardiner (het Benedictus...!), onder leiding van dezelfde Gardiner Monteverdi's Orfeo (Rosa del ciel!) en Mozarts Idomeneo. De meest dierbare opname is Rolfe Johnsons bijdrage aan de Hyperion Schubert-cyclus. Daarop staat een zelden opgenomen lied dat ik verrukkelijk vind: eenvoudig, lieflijk, typisch Schubert, en ongeëvenaard fraai gezongen door Anthony Rolfe Johnson: Der Knabe in der Wiege... Er staan trouwens meer parels op deze prachtige cd.
Ik heb Anthony Rolfe Johnson een paar keer live gehoord. Uiteraard in zijn glansrol bij De Nederlandse Opera als Ulysses in Monteverdi's Il ritorno d'Ulysse in patria - ik zag die uitvoering zeker een keer of vier; ook was ik bij de concertante uitvoering in het Concertgebouw van Mozarts Idomeneo; dat was in 1989 geloof ik. Tijdens een van de series uitvoeringen van Il ritorno fietste ik de Magere Brug af en reed bijna tegen hem op - hij was kennelijk op weg naar een repetitie in het Muziektheater. Wat een spijt had en heb ik nog dat ik niet even stopte en tegen hem heb gezegd hoe fantastisch ik het vond dat juist hij deze rol zong.
Een tenor om nooit te vergeten!

Opera 30 juni 2010

2010-07-04T21:41:00.005+02:00

Woensdag 30 juni 2010, Muziektheater Amsterdam
De Nederlandse Opera

Donizetti: L'elisir d'amore

Adina - Valentina Farcas
Nemorino - Dmitry Korchak
Belcore - Tommi Hakala
Dulcamara - Renato Girolami
Koor van de Nederlanse Opera
Nederlands Kamerorkest o.l.v. Riccardo Frizza

Deze feestelijke productie zag ik al tijdens de eerste voorstellingenreeks in 2002, toen met Bryn Terfel als Dulcamara. Eigenlijk herinnerde ik me vooral de glamour & glitter, en ik genoot er deze keer zeker weer van. Gewoon een erg leuke en als spontaan gepresenteerde uitbeelding (tot en met het applaus toe) van dit au fond suffe liefdesverhaaltje. Het eerste bedrijf is niet de helft zo aanstekelijk als het tweede, maar daarin wordt alles helemaal goedgemaakt. De uitvoering wordt aanvankelijk wat onbeholpen gebracht, ondanks die grappige zingende wijnflessen, maar gaandeweg krijg je waardering voor de prima zingende en acterende hoofdrolzangers, die gevieren samen met het koor eigenlijk alles zingen wat er te zingen valt. Meest grappige detail tot twee keer toe was het subtiele Tristan und Isolde-citaat door het recitativo secco; dat kan Donizetti nooit geschreven hebben. Maar aangezien alles aan deze productie retro was, mocht dat best. Een bijzonder plezierige opera-avond.

Concert 25 juni 2010

2010-07-04T00:25:00.002+02:00

Vrijdag 25 juni 2010, Concertgebouw Amsterdam
Koninklijk Concertgebouworkest o.l.v. Daniele Gatti

Wagner: Siegfried-Idyll
Mahler: Symfonie nr. 5

De Vijfde van Mahler is te kort om als enige werk op het programma te zetten, maar te lang en te veeleisend om voor de pauze nog een groot ander te werk te spelen. Tennstedt dirigeerde eind jaren tachtig eerst Schönbergs A survivor from Warsaw, waarna zonder pauze-onderbreking de Vijfde op de lessenaars kwam; Chailly bracht eerst iets onduidelijks-onbekends van Puccini. Jansons had een prachtige combinatie met Don Juan van Strauss, en ook de Siegfried-Idyll bleek een prima koppeling. Uiteindelijk vond ik de uitvoering van de Siegfried-Idyll het hoogtepunt van het concert. De uitvoering van Mahler 5 werk na afloop luid toegejuicht, en ook de orkestleden leken verrukt van de verrichtingen van Gatti, maar ik was niet helemaal tevreden. Gatti dirigeerde naar mijn smaak te inconsistent wat tempi betreft, en de afwerking was hier en daar rommelig. Het orkest speelde weliswaar prima, maar niet op topniveau zoals tegenwoordig bijna altijd. Kleine haperingetjes zijn in principe niet erg, als de uitvoering je maar naar de keel grijpt. En dat deed deze niet. Het Adagietto slaagde het best; het relatieve hoge tempo werkt eigenlijk bijna altijd goed in dit deel. De uitvoering van de Siegfried-Idyll was daarentegen weergaloos mooi. Prachtig lyrisch, ingetogen, en door met name de strijkers bijzonder intens gespeeld.

Mahler 5

2010-06-25T10:37:00.012+02:00

Het is wederom net gelukt: een vergelijking van tien uitvoeringen uit mijn eigen cd-verzameling van een Mahler-symfonie voordat ik naar de uitvoering in de Mahler-serie van het Koninklijk Concertgebouworkest van dezelfde symfonie ga. Deze keer de Vijfde symfonie, die met die trompet-opening en het Dood in Venetië-Adagietto misschien soms een cultstatus had/heeft, maar verder eigenlijk een enorm doorwrocht en niet makkelijk toegankelijk werk is. De twee openingsdelen, en dan zeker het tweede deel, slaan je als luisteraar al bijna plat, waarna er een complex Scherzo van ruim een kwartier volgt. Het Adagietto biedt ademruimte, maar wel van de fraaiste en aangrijpendste soort, en het Rondo-Finale is een aaneenschakeling van herhaalde thema’s, langzaamaan culminerend in een stormachtige climax.
Eigenlijk hebben alle hier besproken opnames een bepaalde charme. Uiteindelijk was er maar één die al die charmes in zich weet te verenigen. Het was een boeiende als ook vermoeiende vergelijking.

De vergelijking begint met iets aparts: de opname uit 1927 van het Adagietto door het Concertgebouworkest onder leiding van Willem Mengelberg. Deze opname staat op een EMI-cd die ik ooit eens kocht; volgens mij geldt dit als de eerste opname van Mahler-muziek. Een aparte opname: het deel duurt net 7 minuten, waar alle anderen er minimaal 2,5 minuut meer voor nodig hebben. Het aantal glissandi is niet te tellen, en dat maakt de uitvoering bijzonder gedateerd. Maar het blijft een te koesteren opname; van de cd kon ik op internet geen plaatje vinden. Daarom maar een foto van de maestro zelf.

De kracht van de uitvoering door Sir John Barbirolli en het New Philharmonia Orchestra uit 1969 zit in de eerste twee delen. Die worden met een ongewoon dramatische lading gespeeld, in relatief behouden tempi. Het marstempo is dwingend en niet te weerstaan. Het Scherzo klinkt te zwoegend, en hier speelt ook de matige opname de gewenste speelsheid parten. Het Adagietto slaagt weer wel; het slotdeel is teveel een rommeltje. Ondanks de prachtige opening is moet deze opname het afleggen tegen andere in deze vergelijking.

Evenals bij zijn opname van de Vierde symfonie kenmerkt de uitvoering door het Chicago Symphony Orchestra onder leiding van Georg Solti uit 1970 zich door ongepolijste rechtlijnigheid en een wat overspannen gehaastheid. Subtiel of emotioneel geladen is deze uitvoering geenszins. Het slotdeel laat hij in zo’n hoog tempo spelen dat je soms medelijden krijgt met de orkestleden. Solti biedt vooral kwantiteit in plaats van kwaliteit.

Met de eerste opname van Bernard Haitink met het Concertgebouworkest uit 1970 leerde ik deze symfonie door en door kennen. De twee openingsdelen worden prachtig gespeeld, met grote transparantie en vol vuur. Helaas ontbreekt die passie in het Scherzo en het slotdeel; bovendien zijn het (wederom) de matige hoorns van het Concertgebouworkest uit die periode die geen fraaie klank voortbrengen, in deze delen juist essentiële instrumenten. Ondanks die openingsdelen en het gedragen gespeelde Adagietto geen ideale opname.

Bij mijn vergelijking van de Vierde schreef ik dat de opname van Herbert von Karajan van die symfonie zijn eerste schreden op het Mahler-pad waren. Dat was onjuist: enkele jaren voordat hij de Vierde opname, maakte hij in 1973 met de Berliner Philharmoniker een opname van de Vijfde, die uiteindelijk geen stand houdt ten opzichte van andere opnames. In de openingsdelen wisselen prachtige passages en rommeligheden elkaar voortdurend af. Opvallend: Von Karajan laat het tweede gedeelte van de openingspassage (direct na het eerste fortissimoaccoord) door twee trompetten spelen. In het Scherzo raakt hij echter de juiste toon, met een fris-speelse benadering, feller dan je aanvankelijk bij Von Karajan zou verwachten. Het slot van dit Scherzo is overweldigend. In het Adagietto gaat het fout. Daar is door de technici (aangestuurd door Von Karajan zelf?) zodanig aan de knoppen gedraaid, dat er een soort science fiction-achtig filmmuziekgeluid uit de luidsprekers komt. Het slotdeel klinkt weer goed, maar het kwaad is dan al geschied. Een collectors item, deze opname. Niet meer dan dat.

Kerstmis 1986 verzorgden Bernard Haitink en het Concertgebouworkest een meer dan grandioze uitvoering van deze symfonie. Bij deze enkele, direct opgenomen uitvoering is het orkestspel beter dan dat van de Berliner Philharmoniker en Von Karajan, waar in de studio flink geschaafd is aan het uiteindelijke resultaat. De opbouw is grandioos, soms iets te gehaast weliswaar, maar volstrekt natuurlijk, bezonken in zowel Scherzo als Adagietto. Het slotdeel kent een enerverende climax. Een hoogtepunt uit de Kerstmatinee-verzameling.

Leonard Bernstein nam met de Wiener Philharmoniker in 1987 deze Vijfde op in de Alte Oper in Frankfurt. Ik vind het resultaat niet helemaal overtuigend. In het openingsdeel is het tempo net iets te traag, ook al is het uiteindelijke effect opvallend. In het Scherzo werkt de analytische aanpak contraproductief: je hoort weliswaar alle details, maar de schwung ontbreekt. Het Adagietto en het slotdeel maken veel goed: er gebeurt veel fraais, wederom door de wat tragere tempi en het oog voor detail, maar nu inclusief een aangrijpend effect.

Pierre Boulez maakte zijn opname uit 1997 eveneens met de Wiener Philharmoniker, en wat een verschil met Bernstein. Orkestspel en opname gaan hier hand in hand: kraakhelder, rechtlijnig en voor zichzelf sprekend. Toch mis ik betrokkenheid en vervoering; ik vind de uitvoering te onderkoeld. Het slotdeel ontbeert bovendien een climax.

Riccardo Chailly levert met het Koninklijk Concertgebouworkest wederom een uitstekende uitvoering af, opgenomen in 1997. Het orkest speelt grandioos, de opname is prachtig en er is warmbloedigheid, ritmische perfectie, detailwerking en schwung. Die nadruk op die lage noten door de harp in het Adagietto zijn zo prachtig…! De enige kanttekening is diezelfde nadruk op de details. Deze is niet zo hinderlijk als in de opname van de Eerste, maar Chailly kon het ook hier niet laten om af en toe sommige details net iets meer accent te geven dan vanzelfsprekend is. Ik kan me van de uitvoeringen in het Concertgebouw herinneren dat de hoornist voor het Scherzo een plek vlak voor de lessenaar van Chailly betrok; bij de opname zit deze zowat naast je op de bank. Fraai gerealiseerd, maar net iets te overdreven.

Over Gustavo Dudamel gaan alweer wat minder positieve verhalen de wereld rond, maar zijn opname van de Vijfde met het Simón Bolívar Youth Orchestra of Venezuela uit 2006 is er een die gehoord moet worden en die bepaald niet onderdoet voor die van de grote jongens Bernstein, Boulez, Chailly, om over Von Karajan en Solti maar te zwijgen. De twee openingsdelen zijn een regelrechte sensatie: wat een energie! Het tweede deel is absoluut subliem; aan het slot daarvan stapelt Mahler climax op climax en Dudamel realiseert dit grandioos. Het Scherzo mist in de doorwerking de diepgang van Jansons en Chailly, maar ook met dit deel weet Dudamel raad. Het Adagietto en het slotdeel klinken eveneens prima; de climax is wederom groots. Een opvallend goede uitvoering!

De live-opname van Mariss Jansons met het Koninklijk Concertgebouworkest uit 2007/8 grijpt je vanaf het begin bij de lurven en laat je pas bij het wegsterven van het slotapplaus weer los. Aan deze opname is goed te horen dat het orkest zelf een enorme kwaliteitsontwikkeling heeft doorgemaakt, maar ook ten opzichte van de andere orkesten in deze vergelijking tot de buitencategorie behoort. De analytische, bezonken en tegelijkertijd aangrijpende interpretatie van Jansons doen vervolgens de rest. Waar andere dirigenten in bepaalde delen de nadruk leggen op een specifiek aspect (frisheid, drama, accentuering, tempo etc.) is de balans tussen al deze aspecten bij Jansons precies goed. Dat maakt deze opname verbluffend: dat er een dirigent is die dat allemaal in een als vanzelfsprekend klinkende balans op een orkest weet over te brengen. En geen geschaaf in aparte opnamesessies, maar gewoon tijdens reguliere abonnementsconcerten…

Conclusie
Jansons is de absolute winnaar van deze vergelijking. Zijn opname verenigt alle kwaliteiten van de anderen, en biedt het meeste inzicht in de partituur, een prachtige opname en het beste orkestspel. De opname van Dudamel is verrassend goed en zal ik nog vaak beluisteren. Dat geldt ook voor de Kerstmatinee-uitvoering van Haitink; de bezonkenheid en het grootse orkestspel maken dit evenzeer een geweldige uitvoering. Chailly en Bernstein hebben eveneens hun kwaliteiten, maar leggen het op punten toch af tegen Jansons, Dudamel en de Kerstmatinee-Haitink. Boulez is interessant vanwege de rechtlijnigheid en helderheid, maar voldoet niet wie eens lekker meegesleept wil worden door deze symfonie. De eerste opname van Haitink is te onevenwichtig, evenals die van Barbirolli, ofschoon ik die nog wel eens uit de kast zal halen om diens verbluffende marstempo in de eerste twee delen te bewonderen. Solti breng ik naar de lommerd.

Concert 9 juni 2010

2010-06-13T13:36:00.003+02:00

Woensdag 9 juni 2010, Concertgebouw Amsterdam
Koninklijk Concertgebouworkest o.l.v. David Zinman
Maria Riccarda Wesseling, mezzospraan

Beethoven: Symfonie nr. 1
Berlioz: Les nuits d'été
Respighi: Pini di Roma

Een concert van de afzeggingen: voor zowel Mariss Jansons als Vesselina Kasarova moest de orkestdirectie op zoek naar een vervanger. Wat een in alle opzichten geweldig concert had kunnen worden, werd er een die voor 80% bevredigde. Zinman is een soepele dirigent; de boel zit allemaal prima in elkaar en er valt eigenlijk weinig op aan te merken. Alleen ontbrak de zindering, en dat had de uitvoering van deze stukken echt onvergetelijk gemaakt. In Les nuits d'été zong Maria Riccarda Wesseling met overtuiging en grote présence, en het werd regelmatig muisstil in de zaal. Maar haar stem is vrij eendimensionaal. Enfin: deze liederencyclus van Berlioz behoort tot mijn meest favoriete stukken uit het gehele orkestrepertoire, en zo'n gemiddeld goede uitvoering valt dan niet te versmaden. Na Berlioz meldden zich nog een zootje extra orkestleden voor Respighi, een componist die je in de zaal nooit hoort; dit was de eerste keer dat ik een stuk van hem live hoorde. En dat terwijl hij bijzonder boeiende werken heeft gecomponeerd. Uiteraard de drie Romeinse cycli, maar ook andere orklestwerken die het waard zijn uitgevoerd te worden. Vreemd eigenlijk dat Chailly deze componist bij het KCO heeft overgeslagen. Deze uitvoering van de Pini di Roma onderstreepte weer eens wat een geweldig orkestrator Respighi was; de kleuren in zijn muziek werden door het KCO fraai verklankt. Meer Resphigi graag!

Opera 30 mei 2010

2010-06-05T18:05:00.003+02:00

Zondag 30 mei 2010, Muziektheater Amsterdam
De Nederlandse Opera

Puccini: Turandot

Turandot - Lise Lindstrom
Calaf - Lance Ryan
Liù - Ana Maria Martinez
Timur - Mario Luperi
Koor van de Nederlandse Opera, Kinderkoor De Kickers
Rotterdams Philharmonisch Orkest o.l.v. Yannick Nézet-Séguin

Deze uitvoering uit mijn zondagmiddagabonnement bij DNO vormde meteen de laatste van de voorstellingenreeks; ik had al binnen een paar minuten na het begin spijt dat ik geen los kaartje voor een eerdere voorstelling had gekocht, want hier gebeurde iets bijzonders. In 2002 dirigeerde Chailly het KCO in deze oogstrelende productie van Nikolaus Lehnhoff, maar ondanks de orkestrale pracht vond ik het geheel toen wat tegenvallen door de weinig opmerkelijke zangers. En deze opera staat of valt met zangers die volledig tegen hun rol opgewassen zijn. Dat was deze zondagmiddag inderdaad het geval, en met een warmbloedig spelend Rotterdams Philharmonisch leverde dat een topuitvoering op. De aria van Liù en het antwoord van Calaf aan het einde van het eerste bedrijf heb ik als apart fragment in mijn iTunes staan; ik beluister dat stuk regelmatig. Door de overweldigende muziek, als ook door de prachting zingende Caballé en de bij je strot grijpende Pavarotti. In het Muziektheater werd er nagenoeg even prachtig gezongen, zodat ik bij dit fragment volledig volschoot. Nou, dan gebeurt er iets goeds voor je neus! Het was allemaal mooi, mooier, mooist.

Over Nézet-Séguin gaan allerlei indrukken de ronde: soms overvoerend goed, soms de plank misslaand. Deze uitvoering behoorde tot de eerste categorie. Zijn energieke dirigeerstijl paste perfect bij dit stuk. Wel zijn zijn gebaren soms zo breedsprakig en weids, dat die ten koste gaan van de precisie. Maar liever zo dan een onderkoelde Turandot.
Het door Berio gecomponeerde slot brengt een totale sfeerwisseling teweeg. Het blijft een interessant aspect: een onvoltooid meesterwerk en wat daarmee te doen? Ik heb er niet zo'n uitgesproken mening over. Stel dat de Nachtwacht van Rembrandt voor 20% onvoltooid was gebleven, zeg: zo'n stuk rechtsbovenin. Laat je dat dan voltooien door Han van Meegeren of door Picasso of Dali? De moderne uitbouw van het Concertgebouw vind ik dan wel weer geslaagd. Ik schat in: zeker 15 reacties hierna :-)

Concert 27 mei 2010

2010-06-01T21:55:00.004+02:00

Donderdag 27 mei 2010, Concertgebouw Amsterdam
Koninklijk Concertgebouworkest o.l.v. Herbert Blomstedt

Bruckner: Symfonie nr. 5

Bij al het KCO-Mahler-geweld dit en volgend seizoen wat weinig Bruckner. Volgend seizoen dirigeert Jansons de Zevende; ik heb voor twee concerten een losse kaart besteld. Nu dan eerst Bruckners contrapuntisch meesterwerk. Het werd een memorabele uitvoering door de relatieve lichtheid, transparantie en de wat vlottere tempi dan gewoonlijk. Juist door deze aanpak vielen de vele subtiliteiten op; strijkers, koper en houtblazers reageren voortdurend op elkaar en Blomstedt maakte met zijn fijnzinnige aanpak duidelijk dat dat onderlinge reageren ook humoristisch kan uitpakken. Verder een geweldig spelend KCO, dat de aanwijzingen van Blomstedt nauwkeurig opvolgde. Dan is de uitvoering gewoon helemaal af. Blomstedt is al 82, maar hij holde de trap af als een vijftigjarige in de bloei van zijn leven. De wens naar meer Bruckner vanonder zijn handen wordt snel gehonoreerd: eind augustus dirigeert hij het Gustav Mahler Jugendorchester in de Negende. Om naar uit te zien.

Concert 21 mei 2010

2010-05-24T20:46:00.004+02:00

Vrijdag 21 mei 2010, Concertgebouw Amsterdam
Koninklijk Concertgebouworkest o.l.v. Mikhail Pletnev
Alexander Gavrylyuk, piano

Prokofiev: Pianoconcert nr. 2
Rachmaninov: Het dodeneiland
Scriabin: Le poème de l'extase

Drie jaar na zijn uitstekend debuut bij het KCO (zie hier de weblog) wederom een prachtig concert o.l.v. Pletnev. Er is duidelijk een klik tussen deze wat stoïcijns ogende Rus en het orkest. Ik had voor dit concert een los kaartje gekocht vanwege Pletnev, maar vooral vanwege het geweldig samengestelde programma. Dat tweede pianoconcert van Prokofiev: je moet het maar durven eraan te beginnen. Gavrylyuk speelde het nagenoeg foutloos, en vol temperament. Die cadens in het eerste deel is moordend, maar daarna geeft Prokofiev de pianist geen seconde tijd om te herstellen. En Gavrylyuk pompte zichzelf zo vol met adrenaline dat hij als toegift een Buble-Bee eruit knalde; tja, dan beheers je je vingers. Na de pauze orkestrale pracht in een eerder gedragen dan romantische uitvoering van het Dodeneiland van Rachmaninov, dat ik au fond zijn beste werk vind. En in de Poème de l'extase liet trompettist Frits Damrow en het orkest weer eens hun unieke kwaliteiten horen: die glansrijke slotmaten klonken zo ongelooflijk fraai dat ik die klank dagen na afloop nog in mijn oren heb.

Concert 14 mei 2010

2010-05-15T09:42:00.007+02:00

Vrijdag 14 mei 2010, Concertgebouw Amsterdam
Koninklijk Concertgebouworkest o.l.v. Myung-Whun Chung

Ravel: Ma Mère l'Oye (suite)
Ravel: La valse
Tsjaikovsky: Symfonie nr. 6 'Pathétique'

Chung is een in kalme cadans terugkerende gastdirigent - zijn laatste optreden was een memorabele met een prachtige Zesde van Bruckner (hier de weblog). Nu de Zesde van Tsjaikovksy waarin de stijl van Chungs dirigeren volledig tot uiting kwam: beheerst, voor zichzelf sprekend, maar met een volle klank. Geen stormachtige of bijtende Tsjaikovsky zoals we de laatste jaren van met name Jansons en Gergiev hebben gehoord, maar een westers-klassieke uitvoering in de beste soort. Het derde deel begon als een heus scherzo, maar culmineerde in een groots slot, dat de zaal (uiteraard) tot luide bijval verleidde. Het duurde even voordat het publiek doorhad dat er nog meer zou komen. Ik ben eigenlijk zeer benieuwd hoe dat nu in Rusland gaat na dit derde deel, want ik heb het nog nooit meegemaakt dat het publiek hier niet applaudisseert. Voor de pauze een fraai Ravel-programma. Helaas koos Chung voor de suite uit Ma Mère l'Oye; dan hangen die prachtige subtiele melodieën toch apart in de lucht. En die tien minuten extra hadden er nog wel bijgekund bij dit concert. La valse is een fuifnummer: een lekker groot orkest en altijd luide bijval na afloop. Maar het is gewoon een meesterwerk, deze zwoele walsenorgie. Samen met het Scherzo uit Mahlers Vijfde de definitieve afrekening met de negentiende eeuwse Weense cultuur. Beide stukken werden met de grootst mogelijke subtiliteit en schwung gespeeld.

Concert 6 mei 2010

2010-05-08T16:20:00.003+02:00

Donderdag 6 mei 2010, Concertgebouw Amsterdam
Koninklijk Concertgebouworkest o.l.v. Vladimir Jurowski
Nicolaj Znaider, viool

Elgar: Vioolconcert
Tsjaikovsky: Symfonie nr. 1

Twee werken uit de periferie van het standaardrepertoire; ik hoorde ze nog nooit eerder live. Het Elgar-vioolconcert kende ik wel van cd, en hoe lang het stuk me op die manier steeds overkomt, zo geweldig intens klonk het tijdens dit concert. Znaider en Jurowski hadden even tijd nodig om elkaar te vinden, maar Elgar laat dit concert ook niet bepaald coherent en opbouwend beginnen. Maar al snel was sprake van intens muziekmaken, waarbij Znaider vooropging met zijn prachtig klinkende viool waarop Fritz Kreisler 100 jaar geleden onder leiding van Elgar zelf de wereldpremière speelde. Het als een oneindige melodie klinkende Andante en de tweede kalmere helft van het slotdeel mochten van mij nog langer duren. De Eerste van Tsjaikovsky staat weliswaar in mijn cd-kast, maar beluisterde ik nog nooit. Het bleek een fraai-lyrisch stuk, met een subtiel tweede deel. Jurowski beweegt nogal hoekig, maar hij liet het orkest fraai ingetogen spelen; de klank werd nergens overmoedig banaal. Hoe komt Wenneke Savenije erbij om in de NRC te schrijven dat hij megalomaan dirigeerde? Het journaille van tegenwoordig verkondigt steeds uitbundiger onzin.
De komende tijd iedere week een interessant KCO-concert; de parade van interessante gastdirigenten gaat onverdroten voort.

Opera 1 mei 2010

2010-05-01T22:03:00.006+02:00

Zaterdag 1 mei 2010, Concertgebouw Amsterdam
Opera concertant

Dukas: Ariane et Barbe-Bleue

Ariane - Katarina Kaméus
La nourrice - Marie-Nicoline Lemieux
Sélysette - Diana Axentii
Ygraine - Pauline Courtin
Mélisande - Hélène Guilmette
Bellangère - Estefania Perdomo
Barbe-Bleue- André Cognet
Groot Omroepkoor & leden Vlaams Radio Koor
Radio Philharmonisch Orkest o.l.v. Lothar Zagrosek

Toen deze uitvoering in de Matinee-folder werd aangekondigd bestelde ik meteen een losse kaart omdat ik me herinnerde dat de DNO-productie van lang geleden zo mooi was dat ik er zelfs twee keer heen ben geweest. Die uitvoeringen bleken op de 2e pagina van mijn muziekschriftje te staan: 20 en 29 oktober 1989... (er staan trouwens geen verkeerde concerten op die 2e en 3e bladzijde van dat schriftje, samen twee maanden omspannend: Chailly, Leinsdorf, Giulini, Tennstedt, Dutoit). Maar goed, die herinnering werd tijdens deze concertante uitvoering niet helemaal bevestigd. Eigenlijk weet ik niet waaraan het lag dat deze uitvoering niet helemaal aan de verwachtingen voldeed. Misschien wel aan die verwachting? Of lag het aan de opera zelf, aan het feit dat Dukas het niet lukte om - in tegenstelling tot Debussy met Pelléas et Mélisande - en ondanks vele prachtige passages het sprookjesachtige en het drama overtuigend aan elkaar te verbinden? Misschien lag het ook aan de wat eendimensionale orkestrale uitvoering: de orkestpartij had veel feeërieker kunnen klinken dan de secuur maar rechtlijnig dirigerende Zagrosek met het Radio Philharmonisch bereikte. Aan de zangers lag het niet. Er stond een uitstekend zingende hoofdrolzangeres op het podium, bijgestaan door de nog betere Lemieux, die ik al eens onder Haitink in Pelléas et Mélisande hoorde en waar ze mij als Geneviève al opviel (zie hier de weblog daarvan), en deze middag bevestigde ze dat ze een groot zangeres is. Ook de vier vrouwelijke bijrollen waren opvallend goed bezet; de luttele regels die Barbe-Bleue en de drie boeren hebben te zingen voorkomen dat dit anders een volledig vrouwelijke opera is (naast het koor dan). Ondanks deze twijfels heb ik toch een fraaie operamiddag gehad. Dukas componeerde een fraai werk dat meer aandacht verdient dan het krijgt, en het wachten is eigenlijk op een baanbrekende opname onder leiding van een dirigent als Haitink of Dutoit die weet hoe subtiel je deze muziek moet laten klinken. Kozená en Lemieux, dat lijken me dan de beste hoofdrolzangeressen...

Concert 28 april 2010

2010-04-30T22:26:00.005+02:00

Woensdag 28 april 2010, Concertgebouw Amsterdam
Koninklijk Concertgebouworkest o.l.v. Kurt Masur
David Fray, piano

Beethoven: Pianoconcert nr. 3
Schubert: Symfonie nr. 9

Een klassiek programma waarvan ik iedere noot bijkans kan dromen. Ik was vooral benieuwd naar Masurs opvatting over de Grote van Schubert, die hondsmoeilijke maar geniale symfonie. Uiteindelijk viel me die niet tegen, ofschoon de uitvoeringen van Harnoncourt bij het KCO (ook op cd vastgelegd) alsook de sublieme 'authentieke' opname van Charles Mackerras iedere uitvoering daarna tot op heden doen verbleken. Masur dirigeerde nooit al erg precies, en naarmate ook zijn jaren beginnen te tellen (hij is 82) wordt dat er niet beter op. Dat leverde soms wat onregelmatigheden op, vooral wanneer hij tempowisselingen wenste zoals in de coda van het eerste deel. De orkestklank loopt in dit stuk al gauw dicht, en ook bij het KCO gebeurde dat af en toe, met name in het eerste deel. Het derde en vierde deel kregen echter een prima vertolking. Masur liet de herhalingstekens overal voor wat ze waren, maar gelukkig juist niet in het allermooiste stuk van deze symfonie: het Trio uit het Scherzo, sowieso een hoogtepunt uit de gehele orkestliteratuur. Enfin, gewoon een overwegend goede uitvoering; niet voor de eeuwigheid in de herinnering maar alleszins bevredigend.

Dat gold eigenlijk ook voor het debuutoptreden van de jonge en fraai ogende pianist David Fray, ook al vond ik het tempo in het openings- en slotdeel net een tikje te laag en al waren er teveel oneffenheden in de afstemming tussen solist en orkest. Maar zowel Fray, Masur als het KCO waren voldoende professioneel om dit verrukkelijke pianoconcert als zodanig te spelen.

Opera 25 april 2010

2010-04-28T07:42:00.004+02:00

Zondag 25 april 2010, Muziektheater Amsterdam
De Nederlandse Opera

Berlioz: Les Troyens

Énée - Bryan Hymel
Didon - Yvonne Naef
Cassandre - Eva-Maria Westbroek
Chorèbe - Jean-Francois Lapointe
Anna - Charlotte Hellekant
Narbal - Alastair Miles
Koor van de Nederlandse Opera
Nederlands Philharmonisch Orkest o.l.v. John Nelson

De derde en laatste keer. Het was weer oog- en oorstrelend mooi. Ik houd het kort; middels een wederom fraaie foto van de componist moet alle hulde uitgaan naar Berlioz, die een Grand Opéra schreef van Wagneriaanse allure, en somtijds heel dicht diens stijl benaderde - of was het eigenlijk andersom...?

Concert 23 april 2010

2010-04-25T22:23:00.006+02:00

Vrijdag 23 april 2010, Concertgebouw Amsterdam
Koninklijk Concertgebouworkest o.l.v. Iván Fischer
Miah Persson, sopraan

Schubert: Symfonie nr. 3
Schubert/Reinecke: Der Hirt auf dem Felsen
Mahler: Symfonie nr. 4

Een feest van doorzichtigheid en subtiliteit, dit concert. In Mahler 4 bereikte Fischer een zo mogelijk nog helderder en fragieler resultaat dan bij zijn opname met zijn Boedapest Festival Orkest. Alle details waren hoorbaar, zonder dat de eenheid geweld werd aangedaan. En zo breekbaar als het Ruhevoll klonk, zal dit deel waarschijnlijk nooit eerder gespeeld zijn. Slechts 12 celli, waarvan somtijds slechts de helft hun partij speelden, en hoe licht en dramatisch tegelijkertijd! Wat een vondst bovendien om de harp in het midden van het orkest met daarachter de contrabassen te plaatsen. Die hebben een aan elkaar verwante partij en pas nu klonk dat indringend door. De symfonie kan zeker ook voller en lyrischer gespeeld worden, maar deze doorzichtige en fragiele uitvoering deed alle recht aan de partituur. Een unieke luisterervaring! Voor de pauze verrukkelijke muziek van Schubert, even verrukkelijk gespeeld. Enig minpuntje wederom: het negeren van de herhalingstekens in de 3e van Schubert. Waarom toch? Maar verder fris- en puntigheid alom. En zo'n georkestreerd Schubert-lied van een frisse sopraan en klarinetpartij: wie kan dat weerstaan?

Mahler 4

2010-04-21T00:03:00.015+02:00

De vliegtuigen vliegen weer, dus mijn aanvankelijke angst dat Fischer ergens in een onherbergzaam oord vastzit en later deze week niet bij het KCO de Vierde van Mahler zou kunnen dirigeren, zal wel iets te zwartgallig zijn geweest. Maar goed, eerst zien (en horen) en dan geloven. Ik vind Fischer sowieso een groot dirigent en een potentiële kandidaat voor een toekomstig chef-dirigentschap – alleen al zijn vloeiend gesproken, in prachtig Hongaarse cadans uitgesproken Nederlands doet hem bij de orkestleden waarschijnlijk een streepje voor hebben – maar ook deze vergelijking van 10 opnames van Mahlers Vierde uit mijn verzameling doet reikhalzend uitzien naar zijn optreden.

Enfin, tien uitvoeringen van Mahler 4, hoe gek kun je zijn om die te bezitten. Als liefhebber van (de geschiedenis van) het Concertgebouworkest lukt dat echter al vrij snel: acht van de tien opnames zijn van het (K)CO! Dat maakt deze meest lyrische en kleine symfonie van Mahler met recht een Concertgebouworkest-symfonie: geen ander orkest maakte zoveel officiële opnames van dit werk. Maar ja, Mahler zelf gaf daartoe aanleiding door deze symfonie zelf twee keer op één avond met het orkest te dirigeren. Hoe lyrisch en klein het werk ook is, een ‘rustpunt’ in Mahlers symfonisch oeuvre vind ik het geenszins. Het werk bevat veel dramatiek en ‘verhaal’ die je als luisteraar in de ban houden. Voor beginnelingen een toegankelijk werk, voor ouwe rotten in het Mahler-vak voldoende vlees aan de botten om op te blijven kauwen!

De oudste opname dateert van november 1939: de enige complete Mahler-opname die van Willem Mengelberg is overgeleverd en die vrij snel na de introductie van de cd werd uitgegeven, is een in alle opzichte historische opname. Hier horen we een dirigent die dit stuk zelf door Mahler gedirigeerd heeft gehoord en zien worden, en die met de componist over dit stuk gesproken heeft. Hoe vreemd dat de uitvoering toch als gemaniëreerd overkomt: de vele glissandi die Mahler voorschrijft worden breed uitgemeten, er zijn allerlei vreemde tempowisselingen en het orkest speelt niet overal even goed als we tegenwoordig gewend zijn. Maar daartegenover staat een historische lading die veel, zo niet alles vergoedt. Jo Vincent zingt onvervalst vooroorlogs, en haar nadruk in de allerlaatste strofe ‘…fürrrr Frrrrrreuden’ is in het licht van de buiten Nederland reeds uitgebroken Tweede Wereldoorlog niet meer dan vanzelfsprekend. Bovenal horen we hier een geëngageerde Mahler-uitvoering die de zaal na afloop terecht in enthousiast applaus doet uitbarsten.

In 1961 maakte Georg Solti bij het Concertgebouworkest een wat fletse opname van deze symfonie. Vanwege zijn zeer lange afwezigheid nadien kreeg die opname een halve cultstatus, maar in vergelijking met de andere opnames is dit toch wel de minst aansprekende. Solti geeft een wat gedrongen, weinig uitgesproken lezing. Zo zingt ook Sylvia Stahlmann. En het orkest klinkt niet echt fraai: met name de hobo en hoorns klinken weinig ruimtelijk.

Vier jaar later maakte Bernard Haitink zijn eerst opname van deze symfonie. Er zouden er nog vier volgen. In de eerste twee delen vind ik deze uitvoering niet geslaagd. Ik mis de frisheid die zijn opnames van de Tweede en Derde symfonie uit die tijd wel bezitten, en ook hier zijn die hobo en hoorns niet mooi. Het derde deel krijgt echter een fraaie dramatiek mee, en het slotdeel is werkelijk prachtig: Elly Ameling zingt fris en toch gedistingeerd, en de orkestbegeleiding is grandioos. Maar als geheel geen volledig overtuigende uitvoering.

Dat geldt ook voor de eerste Mahler-opname van Herbert von Karajan, uit 1979. De eerste twee delen zijn te slepend, en vettig gespeeld. Door de langzamere tempi hoor je haast ieder detail, maar door de nadruk op de strijkers is het resultaat ook weer onevenwichtig. In het Ruhevoll een wederom geweldige strijkersklank, maar het geheel overtuigt niet in de opbouw en doorwerking; Edith Mathis zingt mooi, echter niet bijzonder.

Op 25 december 1985 stond deze Vierde op de Concertgebouworkest-lessenaars en die van Bernard Haitink tijdens de Kerstmatinee. Vergeleken met de vier hiervoor besproken opnames lijkt opeens sprake van een grote sprong voorwaarts. Het eerste deel is verhalend, het tweede bezit een geweldige schwung en Ländler-sfeer, en het Ruhevoll heeft een enorme diepgang en klankpracht. Dit is groots Mahler-spel! Wat jammer van de stem van Maria Ewing in het slotdeel: die is mij veel te rauw. Maar voor die drie eerste delen is dit een opname die gehoord moet worden!

Een jaar later maakte Bernard Haitink met het Concertgebouworkest zijn tweede officiële Mahler 4-opname, en het is deze uitvoering die ik vlak na verschijnen kocht en waarmee ik het stuk door en door leerde kennen. De conceptie is eigenlijk gelijk aan die bij de Kerstmatinee het jaar daarvoor, ook al mist het geheel toch net die schwung en live-spanning. Maar daar staan een in alle opzichten perfect spelend en opgenomen orkest (de hobo in deel 3 is onaards mooi), natuurlijkheid, speelsheid en balans tegenover. En ook: een geweldig en idiomatisch zingende Roberta Alexander in het slotdeel.

In juni 1987 dirigeerde Leonard Bernstein tijdens het Holland Festival het Concertgebouworkest en zorgde daarbij voor een unicum door te kiezen voor een jongenssopraan als solist. In de drie orkestrale delen toch weer die speciale Berstein-lading: weliswaar mist het de schwung van de Haitink-Kerstmatinee, maar hij brengt gelaagdheden aan en zorgt voor dramatische wendingen die je de oren doen spitsen, zeker wanneer door het orkest zo geweldig gespeeld wordt. Die jongenssopraan Helmut Wittek is echter een grote misser. Het lieve joch zingt soms zuiver zoals jongenssopranen zuiver kunnen zingen, maar dikwijls ook onbeholpen en rommelig. Tja, dat kan deze muziek niet hebben. Maar goed, voor mij toch een bijzondere opname: bij deze live-opname zit ik namelijk zelf in de zaal (ik weet nog: op die ene naar achteren geplaatste stoel tegen de muur op de hoek van het zijbalkon).

In 1999, dus vrij laat tijdens zijn chef-dirigentschap, maakte Riccardo Chailly bij het KCO een prachtige opname van deze Vierde. Het tempo van het eerste deel is mij net wat te traag, maar de vervolgdelen zijn stuk voor stuk prachtig: zowel de transparantie, de detailwerking als de grote lijn zijn adembenemend. Het orkest speelt op zijn best en de opname laat dat allemaal haarfijn horen. Met de uitdagend zingende Barbara Bonney koos Chailly voor een ideale soliste in het slotdeel. Hoe fraai de overige delen ook worden gespeeld: het tweede deel springt er uit. Alleen Chailly kan dit deel zo scherzo-achtig en puntig laten spelen!

In november 2006 was het vijftig jaar geleden dat Bernard Haitink zijn debuut maakte bij het Concertgebouworkest. Bij dat gouden jubileum dirigeerde hij Das Lied von der Erde, en na de pauze de Vierde. Het lukte me een kaartje voor dit concert te bemachtigen, zie hier mijn weblog van dat concert. Bij deze live-opname ligt de ‘winst’ bij de eerste twee delen. Daarin speelt het orkest bijzonder bevlogen, muzikaal en gedetailleerd. Het Ruhevoll is mooi maar niet meer bijzonder dan bij zijn eigen opname uit 1983 of bij Chailly. En Christine Schäfer zingt op het randje van gemaniëreerdheid; niet echt heel fraai bovendien.

En ja, dan Iván Fischer. Zijn opname uit 2008 is overal bejubeld, en inderdaad: die is verpletterend goed. De muziek klinkt overal vloeiend, fris, speels, uiterst muzikaal en gedetailleerd. Maar ook ultiem boeiend door de subtiliteiten in frasering zonder gemaniëreerdheid. Ik moest meerdere keren terugspoelen om bepaalde details opnieuw te horen. Het orkest uit Boedapest speelt overal grandioos mooi, en Miah Persson is de ideale zangeres. Wat een groot dirigent die deze muziek zo natuurlijk-eigen kan laten klinken. Zijn opvatting van deze Vierde maakt me ontzettend benieuwd naar zijn optreden bij het KCO aan het einde van deze week. Als hij diezelfde lichte eigen-aardige toets op het KCO weet over te brengen, zal er een hemelse uitvoering ontstaan.

Conclusie
Wie het voorgaande heeft gelezen, zal wellicht denken: hoe recenter de opname, hoe beter. In grote lijnen is dat ook zo. In elk geval is de opname van Iván Fischer de winnaar van deze vergelijking; die hoort in iedere cd-verzameling thuis. Van de (K)CO-opnames is die van Solti te weinig aansprekend, en hebben de eerste en laatste opname van Haitink (uit resp. 1965 en 2006) en die van Bernstein ondanks enkele prachtig gespeelde delen ook hun mindere eigenschappen (zo ook de opname van Von Karajan met de Berliner Philharmoniker). Dat geldt evenzeer voor de Kerstmatinee-uitvoering, te wijten aan Maria Ewing, maar voor het overige is dat een opname die de uitvoering van Fischer evenaart – hoe verschillend ze beide ook zijn. De opname van Mengelberg heeft vooral (heel veel) historische waarde. De beste over-all KCO-opnames zijn die van Haitink uit 1983 en van Chailly: mooi, mooier, mooist. Want wie kan (hoe subliem Fischer ook is) zonder dat specifieke Grote Zaal-geluid van de hobo-solo in het Ruhevoll…?

Geen concert 18 april 2010

2010-04-18T13:28:00.003+02:00

Zondag 18 april 2010, niet in het Concertgebouw Amsterdam
geen Gustav Mahler Jugendorchester o.l.v. Antonio Pappano
geen Han-Na Chang, cello

geen R. Strauss: Tod und Verklärung
geen Sjostakovitsj: Celloconcert nr. 1
geen R. Strauss: Ein Heldenleben

Het orkest is gestrand in Lissabon. Ook de kunst legt het af tegen de natuur.
Hulde overigens aan het Concertgebouw: ik ontving ruim op tijd zowel per mail als telefonisch bericht van de afgelasting.

Concert 15 april 2010

2010-04-17T20:36:00.004+02:00

Donderdag 15 april 2010, Concertgebouw Amsterdam
Koninklijk Concertgebouworkest o.l.v. Nikolaus Harnoncourt

Smetana: Má vlast

Ik kreeg heel lang geleden uit de nalatenschap van mijn grootvader een plaat met daarop de eerste twee delen uit 'Mijn vaderland' van Smetana, door de Berliner Philharmoniker o.l.v. Von Karajan. Het tweede deel 'Die Moldau' was en is overbekend, maar juist dat eerste deel 'Vysehrad' (Het hoge kasteel) trof mij bijzonder. Later kocht ik er de cd-versie van, die ik nog steeds koester. De andere vier delen van dit zesluik hoorde ik nog niet eerder, tot dit concert. Ik was er heel erg benieuwd naar, zeker ook vanwege Harnoncourt natuurlijk. Ik vond het concert echter geen onverdeeld succes. Het KCO was hoorbaar te onbekend met dit stuk; juist in dat prachtige eerste deel speelde het orkest uiterst onzeker en ondanks het fraaie begin met een harp links en rechts kwam het deel niet uit de verf. Af en toe vreesde ik dat men uit de bocht zou vliegen, maar dat gebeurde gelukkig niet. In de Moldau ging het gelukkig al een stuk beter, en het ingehouden gespeelde hoofdthema door de strijkers leverde een bijzonder fraaie harmonie met de begeleidende orkestgroepen op. Misschien kwam het door mijn onbekendheid met de vervolgdelen, maar bijzonder vond ik die muziek niet. Ik was eerlijk gezegd ook niet al te geconcentreerd (na een zware werkdag). Dus hoe het ook kwam: ik werd niet bepaald meegesleept door de muziek en de uitvoering. Er werd na ieder deel door enkelen uit het publiek geapplaudisseerd, en zowel voor de pauze als na afloop was de publieke bijval opvallend groot. Ik kon daar wel inkomen: Harnoncourt is de tachtig gepasseerd, en voor het volgend seizoen staat geen nieuwe gastdirectie bij het KCO geprogrammeerd. Het zou zomaar zijn laatste optreden kunnen zijn geweest. Ondanks dit wat minder geslaagde concert zou dat een enorm gemis zijn!

Opera 12 april 2010

2010-04-13T22:26:00.006+02:00

Maandag 12 april 2010, Muziektheater Amsterdam
De Nederlandse Opera

Berlioz: Les Troyens

Énée - Bryan Hymel
Didon - Yvonne Naef
Cassandre - Eva-Maria Westbroek
Chorèbe - Jean-Francois Lapointe
Anna - Charlotte Hellekant
Narbal - Alastair Miles
Koor van de Nederlandse Opera
Nederlands Philharmonisch Orkest o.l.v. John Nelson

De tweede keer naar deze prachtopera - de tijd vloog weer om. Voor iedereen die deze opera bezoekt zal het misschien meteen duidelijk zijn, maar ik bedacht pas tijdens deze voorstelling hoe synchroon de twee delen waaruit deze opera bestaat eigenlijk zijn. Dat in beide delen de de hoofdrolzangeres zelfmoord pleegt, was me natuurlijk wel al duidelijk. Maar bij beide delen gaan deze zelfmoorden vooraf door waarschuwingen en pogingen deze te weerleggen. Narbal is eigenlijk de (weliswaar wat terughoudender) Cassandra uit het eerste deel. En Anna probeert net als Chorèbe de onheilstijding te weerleggen. Enfin, wederom een opera gezien die me volledig in zijn ban hield. De enscenering is oogstrelend en tijdloos, en er wordt geweldig gezongen en gespeeld. Allereerst dat koor: dat beleeft dezer jaren hoogtepunt na hoogtepunt, en het optreden in Les Troyens is daar weer het hoogtepunt van. Van de solisten zijn er eigenlijk geen zwakke plekken. Eva-Maria Westbroek zingt en akteert op vol vermogen; het is voortdurend volstrekt natuurlijk wat ze doet. Haar tegenspeler Jean-Francois Lapointe heeft slechts een klein aandeel, maar wat een prachtige stem en wat een fraai duo vormt hij met Westbroek! Bij Yvonne Naef vraag je je aan het begin van de derde akte af of ze het allemaal wel gaat halen, maar ze logenstraft die aarzeling naarmate de voorstelling vordert. Het vijfde bedrijf maakt ze tot een beklemmend slotstuk; wat is ze daar geweldig kwaad, en haar wat ongepolijste stem past daar perfect bij. Bryan Hymel heeft geen dankbare rol: de Énée is bij vlagen loodzwaar, echt meeslepend is die nooit. Hymel zingt echter bijzonder krachtig en sonoor, een heuse prestatie. Dat was een paar jaar geleden met Donald Kaasch maar behelpen. Charlotte Hellekant is allereerst een prachtvrouw om naar te kijken, maar haar lage alt is bij vlagen minstens zo mooi. Haar duet met Dido in het derde bedrijf is onvergetelijk. Na al deze superlatieven mag het duidelijk zijn: ik verheug me alweer op mijn derde gang...

Concert 9 april 2010

2010-04-10T17:36:00.005+02:00

Vrijdag 9 april 2010, Concertgebouw Amsterdam
Koninklijk Concertgebouworkest o.l.v. Markus Stenz
Christianne Stotijn, mezzo-sopraan

Bruckner: Symphonisches Präludium
Mahler: Blumine
Glanert: Fluss ohne Ufer
Diepenbrock: Hymne an die Nacht
Janacek: Sinfonietta

Een wat caleidoscopisch programma van stuk voor stuk boeiende stukken; een concert waarbij de dirigent vijf keer de trap afkomt is misschien wat teveel verbrokkeld, maar de afzonderlijke onderdelen waren uit zichzelf aantrekkelijk genoeg om toch een fraai concert te laten ontstaan. Dat begon al meteen met het Symfonisch Präludium van Bruckner, een onbekend stuk van een kleine tien minuten dat hier zijn Nederlandse premiére beleefde. De herkomst is wat duister, althans volgens de toelichting in Preludium, maar ik hoorde er voldoende Bruckner in. Fraai slot trouwens. Dat gold ook voor de Blumine van Mahler, hier voor het eerst gespeeld door het KCO. Een sierlijk lieftallig stuk. Tja, daar zit je dan als wereldberoemd Bruckner- en Mahlerorkest binnen twintig minuten van beide componisten iets nieuws te spelen. Van Glanert hoorde ik ooit eens een geweldig stuk in de A-serie (Theatrum bestiarum), zie hier de weblog daarvan. Fluss ohne Ufer was eveneens klankrijk en uitbundig, maar miste net die impact van Theatrum bestiarum. Desondanks is Glanert een boeiende componst! Na de pauze vloeiden de stem van Christianne Stotijn en het orkest onder leiding van de soepel dirigerende Stenz prachtig samen in de weelderige Hymne an die Nacht van Diepenbrock, dat eigenlijk een centraler positie in het orkestrepertoire zou mogen hebben. De Sinfonietta van Janacek was een lekkere uitsmijter, fraai gespeeld. Maar een topwerk vind ik het nog steeds niet. Ik vond het ook wat detoneren in dit rondom-Mahlerprogramma. Wie een abonnement heeft op de Mahler-serie kon voor een prikie naar dit concert uit de A-serie. Vandaar dat de zaal helemaal vol zat.

Opera 4 april 2010

2010-04-05T21:11:00.006+02:00

Zondag 4 april 2010, Muziektheater Amsterdam
De Nederlandse Opera

Berlioz: Les Troyens

Énée - Bryan Hymel
Didon - Yvonne Naef
Cassandre - Eva-Maria Westbroek
Chorèbe - Jean-Francois Lapointe
Anna - Charlotte Hellekant
Narbal - Alastair Miles
Koor van de Nederlandse Opera
Nederlands Philharmonisch Orkest o.l.v. John Nelson

Deze opera zat al in de twee halve abonnementen die ik dit seizoen van DNO heb - te genieten later deze maand - , maar een verder leeg paasweekeinde en de herinnering aan deze eerder zo geweldig-fraaie productie van het duo Audi-Tsypin en bovenal: de sublieme muziek van Berlioz, deden me op Stille Zaterdag in de stromende regen naar de Stopera fietsen om voor de dag erna een extra kaartje te kopen voor de premièrevoorstelling van deze in alle opzichten geweldige opera. Heerlijk, om op zo'n anders rare zondagavond van Pasen van half zes tot bijna half twaalf op de best denkbare wijze onder de pannen te zijn. Les Troyens biedt veel opera voor relatief weinig geld. Het stuk zit vol grandioze muziek, variërend van bonte typische Berlioz-achtige eigenzinnigheden waarbij alle registers worden opengetrokken tot aan de meest intieme, hartverscheurende en lyrische subtiliteiten die maar weinig andere componisten zo raak op het notenblad wisten te zetten. Van die eerste categorie: de entree van Aeneas in de eerste acte: 'Du peuple et des soldats' gevolgd door dat overweldigende 'octet et double choir', verder het dolle slot van de derde akte waarin Aeneas en zijn mannen Dido te hulp schieten in de aanval van Jarbas; en wat te denken van die 'Chasse royale et orage' aan het begin van de vierde akte - overigens prachtig visueel begeleid! Van de tweede categorie teveel voorbeelden om hier te noemen. Slechts twee genoemd: allereerst de 'Pantomime Andromaque et son fils' uit het eerste bedrijf, waarbij ik - zo herinnerde ik me - bij de eerste voorstellingenreeks al volschoot, en bij deze voorstelling weer. De combinatie tekst, muziek en beeld is hier ijzersterk en raakt je vol in het hart. En ja, dan dat slot van het vierde bedrijf, daar is Berlioz werkelijk op zijn allerbest: eerst dat 'septuor' met die aanhoudende fluitenpassage en het koor, gevolgd door het liefdesduet van Aeneas en Dido. Ik kom bij mijn bespreking van mijn twee volgende bezoeken op de uitvoering terug, maar laat ik duidelijk zijn: die is met een grandioos zingende hoofdrolbezetting (Cassandra, Aeneas, Dido en Anna), een zichzelf overstijgend operakoor en een opvallend fraai spelend orkest o.l.v. John Nelson meer dan prachtig. Geen wonder dat het premièrepubliek de volle vierenhalf uur doodstil zat te luisteren. Hoe kan een mens het verdragen deze productie niet of slechts één keer te zien/horen?
Normaliter bij mijn operabesprekingen foto's van de DNO-website, maar alle eer gaat vooraleerst uit naar Berlioz; de foto is uit 1867, twee jaar voor zijn dood genomen in St. Petersburg. Klik erop en daarna nog een keer en je krijgt hem ontroerend vol op je scherm. Wat een componist...!

Concert 17 maart 2010

2010-03-19T20:44:00.003+01:00

Woensdag 17 maart 2010, Concertgebouw Amsterdam
Koninklijk Concertgebouworkest o.l.v. Bernard Haitink
Frank-Peter Zimmermann, viool

Brahms: Vioolconcert
Sjostakovitsj: Symfonie nr. 15

Al na enkele maten was het duidelijk: dit zou een andere Brahms worden dan gebruikelijk. Niet stevig en robuust, maar juist licht, doorzichtig en subtiel. Bij Haitink weet je het maar nooit, want van hem hoorde ik ooit eens een uiterst warmbloedige en gepassioneerde Eerste symfonie, in zijn Carte Blanche-serie de Staatskapelle Dresden dirigerend. Toen voor de pauze juist het Eerste vioolconcert van Sjostakovitsj, gespeeld door Frank-Peter Zimmermann. Enfin, de componisten nu dus omgedraaid. Frank-Peter Zimmermann is een violist zonder opsmuk; gewoon spelen wat er staat, en dan wel zo mooi mogelijk. In combinatie met het lichte spel van het KCO ontstond zo een relatief zonnige, en uiterst verfijne uitvoering van het Brahms-vioolconcert. Hoogtepunt van de uitvoering: de coda van het eerste deel, na de cadens. Daar is Brahms zo breekbaar! Later dit jaar meer Brahms met Haitink; ik verheug me er al op. De 15e symfonie van Sjostakovitsj hoorde ik - geloof ik - nog nooit eerder live. Het is een symfonie van de stilte; voor het gemiddeld hoogbejaarde publiek van de B-serie dat de strenge winter net heeft weten te overleven en dat sowieso niet gewend is repertoire van na 1900 voorgeschoteld te krijgen geen makkelijke opgave. Ook de nokia-tune was ergens te horen. De Sjostakovitsj'en van Haitink zijn immer warmbloedig, rond en mooi gespeeld; bij Jansons en Gergiev klinken zijn symfonieën schrijnender. Maar deze kanttekening verbleekt bij een KCO in topvorm die deze symfonie mooier dan mooi uitvoerde, geleid door een dirigent die inmiddels 81 jaar is, en op de bok de alertheid van een jongeling heeft.

Concert 5 maart 2010

2010-03-06T11:03:00.006+01:00

Vrijdag 5 maart 2010, Concertgebouw Amsterdam
Koninklijk Concertgebouworkest o.l.v. John Eliot Gardiner

Martinu: Les fresques de Piero della Francesca
Haydn: Symfonie nr. 90
Schumann: Symfonie nr. 2

Tja, Gardiner: een maand geleden een wisselend concert dirigerend met het London Symphony Orchestra, nu een - ik kan niet anders zeggen - geweldig optreden met het KCO. Er was een hoorbare klik tussen Gardiner en het orkest, die ik vele jaren geleden wel eens eerder samen hoorde in een concert maar in mijn herinnering lang niet zo overtuigend als deze avond. Gardiner spaarde het orkest niet bij deze rentree: in Haydn en Schumann zijn er enkele delen waarin de virtuositeit centraal staat en die een hoge mate van technische beheersing van de orkestleden eisen, met name van de strijkers en de houtblazers. Het ging bijna overal goed, maar wat in dit concert vooral opviel: er werd ontzettend fraai muziek gemaakt. Ieder deel ademde, had schwung en kreeg alle gewicht. Het drieluik van Martinu kende ik niet, maar wat een warmbloedig, rijk georkestreerd stuk! Respighi componeerde een vierluik geïnspireerd op kerkramen, Martinu op fresco's uit Arezzo. In beide gevallen leverde die inspiratie kleurrijke, boeiende muziek op; ik ga snel eens op zoek naar een opname van dit werk van Martinu (tips?). De 90ste van Haydn ken ik door en door; het staat op een van de eerste cd's die ik kocht, eind jaren tachtig, gespeeld door het Orkest van de 18e eeuw o.l.v. Frans Brüggen. Gardiner maakte er tijdens dit concert meer van; hij liet het KCO zo goed spelen dat een eventuele behoefte aan een 'authentieker' geluid in de kiem werd gesmoord. In herhalingen van exposities werd er fraai gevarieerd, de strijkers zaten op het puntje van hun stoel en de solofluittist en -hoboïst speelden de sterren van de hemel. Het 222 jaar geleden door Haydn bedachte grapje werkte nog steeds: de halve zaal trapte in het pseudo-slot. Net als tweeënhalf jaar geleden snapte Kasper Jansen van NRC Handelsblad niks van Schumanns Tweede, want ook nu vond hij de uitvoering te gehaast. De goede uitvoering o.l.v. Kurt Masur indertijd (zie hier de weblog) kreeg nu een betere opvolging. De mysterieuze opening (prachtig georkestreerd met trombones) kwam uitstekend uit de verf. Daarna gaat de muziek er als een raket vandoor, en volgt op dit stormachtige eerste deel een zo mogelijk nog feller tweede deel, hier werkelijk prachtig opgebouwd en culminerend zoals ik hoopte. Ook de vervolgdelen kregen de juiste lading; het blijft een prachtige symfonie, deze Tweede van Schumann.
Tja, Gardiner: dit was gewoon een erg goed concert!

Opera 28 februari 2010

2010-02-28T22:29:00.005+01:00

Zondag 28 februari 2010, Muziektheater Amsterdam
De Nederlandse Opera

Wagner: Der fliegende Holländer

Holländer - Juha Uusitalo
Senta - Catherine Naglestad
Daland - Robert Lloyd
Erik - Marco Jentzsch
Koor van De Nederlandse Opera
Nederlands Philharmonisch Orkest o.l.v. Hartmut Haenchen

Het blijft een raar stuk, die Holländer. Je hoort stukjes Rossini, Von Weber, maar ook Parsifal klinkt er al in door. Probeer dat maar eens overtuigend ten gehore te brengen; dat is de ultieme opgave van de uitvoerenden van deze opera. Dat lukte bij DNO deze middag eigenlijk heel goed. Niet op alle fronten, maar wel op heel veel. Meest overtuigend en groots: het orkest onder leiding van voormalig chefdirigent Hartmut Haenchen. Een prachtige spanningsopbouw, transparantie en warmbloedigheid kenmerkten het orkestspel. Ook prachtig: de Senta van Naglestad: beheerst gezongen, intiem waar het moest, voluit waar het kon. Ook goed: de Erik van Jentzsch; dat is meestal een zwakbezette tenor die niet opgewassen is tegen de kleine maar veeleisende partij, maar Jentzsch vulde zijn rol juist zeer overtuigend in. Robert Lloyd had door de regisseur een wat karikaturale presentatie van Daland toegemeten gekregen, maar hij zong met autoriteit en zijn stem herken je uit duidenzen. Juha Uusitalo zong de Holländer volgens het programmaboekje al in minimaal acht andere theaters, en hij beheerste zijn rol volledig. Toch vond ik zijn bariton wat licht. Dat kan liggen aan wat ik van cd-opnames van George London, Thomas Stewart en Theo Adam gewend ben. Binnen de conceptie van deze opera door Haenchen paste hij echter volledig: transparant, een overgang tussen Von Weber en het belcanto naar de grote zware Wagners. Mijn tweeslachtigheid ten opzichte van deze uitvoering betreft ook juist deze conceptie. Ik zou deze opera gewoon eens graag retrospectief-Wagneriaans horen: een volle Wotan-basbariton als Holländer en een Brünhillde/Isolde-sopraan als Senta en verder alles hard en veel. 'Die Frist ist um' is inhoudelijk en muzikaal de voorbode van de monoloog van Wotan in de tweede akte van Die Walküre; dan moet die slotnoot ook Wagneriaans-dramatisch voluit gaan in plaats van afgewogen gebalanceerd. Enfin, slechts kanttekeningen bij een verder prima voorstelling, met een geweldig zingend koor: hoe heerlijk toch altijd dat eerste kwartier van het derde bedrijf! De enscenering van Martin Kusej is modern, maar passend, ironisch en kleurrijk. Ik vind het altijd knap wanneer je met één toneelbeeld als basis verschillende situaties toch geloofwaardig kunt uitbeelden.

Bijzondere concerten 4

2010-02-22T21:32:00.009+01:00

6 december 1986, Concertgebouw Amsterdam
Concertgebouworkest o.l.v. Eugen Jochum

Bruckner: Symfonie nr. 5

Na de hausse aan muziekbelevenissen aan het einde van de vorige en het begin van deze maand, nu tot het einde van de maand even niks. De aanschaf van een cd vormde de aanleiding mijn ooit begonnen serie 'bijzondere concerten' (uit de oude doos) een vervolg te geven. Ik kocht onlangs bij mijn Duitse cd-winkel JPC een live-opname van Bruckners Vijfde symfonie, uitgevoerd door het Concertgebouworkest o.l.v. Eugen Jochum. De opname betreft de registratie van het concert van donderdag 4 december 1986. Ik bezocht twee dagen later het volgende en laatste concert uit de reeks van drie. Dat was meteen Jochums laatste concert met het Concertgebouworkest; hij overleed op 26 maart 1987 op 84-jarige leeftijd. Er staan me nog veel beelden van dat memorabele concert voor ogen. Vlak voor de dirigent zou opkomen, ging de deur rechtsboven aan de trap open en kwam een verlaat studentenpaartje in galakostuum binnen - mensen begon lichtjes te klappen; er hing meteen een vrolijke sfeer in de zaal. Daarna van rechts onderin de oude Jochum, voor wie op de bok een brede zitbank was neergezet. Hij dirigeerde het hele stuk zittend; alleen bij de coda van de Finale ging hij staan. Alleen al daardoor bereikte hij dat het orkest nog krachtiger speelde, zoals in die coda de bedoeling is. Bij het luide slotapplaus kreeg Jochum geen bos bloemen, maar een fles witte wijn.
Jochum debuteerde bij het Concertgebouworkest in 1941. Hij was de oplossing voor het door de Duitse bezetter opgeworpen probleem. Die wilde meer Duitse dirigenten voor het orkest, en Jochum was als anti-nazi een welkome gast. Jochum maakte zich snel geliefd bij het orkest; hij was na de dood van Van Beinum samen enkele jaren mede-chefdirigent naast Haitink. Jochum verzorgde tot 1975 de jaarlijkse passie-uitvoeringen, nam een Beethoven-cyclus op, en dirigeerde natuurlijk veel Bruckner, de componist die als eerste aan zijn naam gekoppeld wordt. Jochum nam als eerste alle Bruckner-symfonieën op; deze DG-collectie kent nog steeds enkele sterke uitvoeringen (nr 2 t/m 5 met name). Van de Vierde werd nooit meer zo'n stormachtige uitvoering opgenomen - het blijft een favoriete opname. Dat Jochum het ook langzamer kon, valt op YouTube te beluisteren. In september 1986 (dus drie maanden voor dit beschreven concert) maakte het Concertgebouworkest een lange tournee naar Japan, met als dirigenten Ashkenazy en Jochum. Het verhaal gaat dat de uitvoering van Bruckners Zevende die door Jochum werd gedirigeerd per uitvoering langzamer werd. Volgens een orkestlid speelden ze de laatste uitvoering uiteindelijk langzamer dan het geluid... Op YouTube is in stukken de uitvoering van 17 september te zien - niet in Osaka zoals vermeld maar in Tokyo (volgens mijn Preludium van die maand...). Er zouden nog drie uitvoeringen volgen, schijnbaar nog langzamer dus. Bewonder het hier.
Ik zal later eens een vergelijking publiceren van de opnames van Bruckners Vijfde uit mijn cd-kast. Onder andere Jochum (3x), Harnoncourt, Klemperer, Haitink: doet moet boeiend zijn.

Als je op de foto bovenin klikt, krijg je Jochum vol op je scherm.

Concert 8 februari 2010

2010-02-09T22:33:00.010+01:00

Maandag 8 februari 2010, Concertgebouw Amsterdam
London Symphony Orchestra o.l.v. John Eliot Gardiner
Maria Joao Pires, piano

Beethoven: Ouverture Egmont
Beethoven: Pianoconcert nr. 2
Beethoven: Symfonie nr. 6 'Pastorale'

Tja, Gardiner. Twintig jaar geleden de dirigent die schijnbaar alles wat hij aanraakte in goud veranderde. Schijnbaar. Want wat is er nu werkelijk uit die tijd aan waardevols overgebleven? Zijn Bach-opnames klinken bij nadere beschouwing ruw en ongenuanceerd; zijn Mozart-pianoconcerten met Malcolm Bilson veelal ongemakkelijk scherp (overigens ken ik van het concert nr. 22 vooralsnog geen betere uitvoering - maar ideaal is deze geenszins). En zijn Mozart-opera's leggen het toch af tegen de opnames van Harnoncourt. Er is eigenlijk één Gardiner-opname die ik werkelijk prachtig vind, en dat is 'Die lustige Witwe' met de Wiener Philharmoniker. Vanwege de heerlijke zangstemmen en de zwoele sfeer, en zeker vanwege het onnavolgbare orkestspel: die 52 seconden-dans (nr. 13) heb ik al minstens 200 à 500 keer gehoord en blijft een schoolvoorbeeld van ideaal, perfect, subliem, weergaloos orkestspel. Geleid door Gardiner, dus de man kan zeker wel wat. Maar een topdirigent wil ik hem niet noemen. Live-concerten zijn au fond de maatstaf, en dit concert met het LSO onderstreepte eigenlijk mijn mening over Gardiner. Het gedeelte voor de pauze vond ik eigenlijk zeer teleurstellend, juist vanwege de directie van Gardiner. Hij zwaait maar wat onduidelijk heen en weer, en daardoor klinkt het nergens echt helemaal verfijnd en precies. Het London Symphony is een uitstekend orkest, terecht behorend tot de beste ter wereld, en het speelde bijzonder transparant. Dat was zeker Gardiners verdienste, maar in het Pianoconcert klonken solist en orkest nergens als een eenheid. In het tweede deel miste ik de hemelse samenklanken, en dan wordt het concert uiteindelijk te gewoontjes. Dat deden Goode en Fischer twee jaar geleden bij het KCO stukken fraaier. Na de pauze leek de Pastorale aanvankelijk eenzelfde lot beschoren; het eerste deel was eenvormig en aan het einde van de eerste expositie ging het zelfs even mis in de coördinatie tussen strijkers en blazers. Maar het vloeiende tweede deel en het boerse en stormachtige derde en vierde deel werden juist prachtig en eigenzinnig gekarakteriseerd - zo uitdagend hoorde ik deze delen nog niet eerder. Tja, Gardiner.

Als je op de foto klikt krijg je zijn kop centraal op je scherm.

Concert 5 februari 2010

2010-02-06T22:56:00.005+01:00

Vrijdag 5 februari 2010, Concertgebouw Amsterdam
Koninklijk Concertgebouworkest o.l.v. Mariss Jansons
Bernarda Fink, mezzosopraan
Groot Omroepkoor
Jongens van het Sacramentskoor Breda
Jongenskoor Rijnmond

Mahler: Symfonie nr. 3

Jansons blijft verbazen. Na zijn krachtige en gespannen uitvoering van de Tweede nu een lichtere, onspannender Derde. Orkestrale transparantie en een vloeiende natuurlijkheid in de muzikale beweging kenmerkten deze uitvoering, gespeeld door een fenomenaal spelend KCO - werkelijk alles lukte. De relatief ingehouden zingende Bernarda Fink paste volledig binnen de interpretatie van Jansons: het hele vierde deel culmineerde in een ragfijne samensmelting van orkest en stem in het 'Doch alle Lust will Ewigkeit!' De posthoorn in het derde deel klonk eerst vanuit de benedenfoyer rechts, daarna uit de gang rechts boven aan de trap, daarna links boven aan de trap. De bedoeling hiervan ontging me, maar het klonk wel erg stemmig. En Frits Damtow speelde foutloos! Of deze uitvoering, die ongetwijfeld op cd zal verschijnen, het wint van Bernstein durf ik niet te voorspellen, maar ik hoorde deze avond een geweldige Derde, gespeeld door een orkest en dirigent die als combinatie niet te verbeteren lijkt. Het applaus na afloop was één van de stormachtigste die ik ooit bij een KCO-concert hoorde.

Mahler 3

2010-02-05T22:53:00.018+01:00

Het is net gelukt: het vergelijken van vijf opnames van Mahlers Derde symfonie, nog voordat ik naar de uitvoering door het KCO en Jansons zou gaan. De tekst van deze log kwam net af voor het concert – ik publiceer het er net na. Een vergelijking van vijf opnames met een eenduidig resultaat.
De uitvoering onder leiding van Jansons wordt de vijfde keer dat ik het werk live hoor. De eerste keer was in april 1991 in Rotterdam, gedirigeerd door James Conlon; het betrof zijn afscheidsconcert als chefdirigent van het RphO. In januari 1999 hoorde ik de symfonie wederom in Rotterdam, toen gedirigeerd door Gergiev. In augustus 2002 de eerste keer met het KCO, toen onder leiding van Eliahu Inbal die de zieke Chailly verving. De laatste keer was in 2004, toen Haitink en de Berliner Philharmoniker in Amsterdam op bezoek waren.
Mahlers Derde duurt ongeveer een uur en drie kwartier, en is daarmee de langste symfonie ooit geschreven. Toch is het geen zwaar werk: de eerste drie orkestrale delen zijn gevarieerd, bont en toegankelijk. De opnames die ik hier vergelijk maken duidelijk dat de vervolgdelen aan de symfonie een geheel verschillende lading kunnen geven, afhankelijk van de aard van de uitvoering: van licht en introvert, tot aangrijpend en expressief. Enerzijds bevat het werk veel licht-frisse natuur-elementen vol positieve uitbundigheid, anderzijds wijst het ook vooruit op met name de Vijfde en Negende symfonie waarin de menselijke emoties centraal staan.

Ik leerde de symfonie kennen met de eerste opname van Bernard Haitink met het Concertgebouworkest, uit 1966. Het is van de drie hier besproken Haitink-opnames zijn meest overtuigende. Haitink dirigeert het stuk met een aanstekelijke frisheid en jeugdigheid die prima passen bij deze symfonie. Het eerste en derde deel klinken verrukkelijk spontaan en natuurlijk. Maureen Forrester zingt in het ‘O Mensch!’ met een prachtige altstem en de vrouwen- en kinderkoren in het vierde deel zijn perfect verstaanbaar. Het langzame slotdeel heeft een diepgang die Haitink in de latere opnames niet zou evenaren. Dit is nog steeds een prima uitvoering, en vergeleken met de andere de enige die deze symfonie relatief jeugdig en onbezwaard beschouwt.

Met Kerstmis 1983 was bij Haitinks Kerstmatinee-cyclus de Derde aan de beurt. Wat opvalt: ook hier die verbetenheid die ook de andere kerstmatinee-uitvoeringen kenmerkt. Maar juist in deze Derde botst dat af en toe met de aard van de symfonie. Vooral in het eerste deel klinken de lyrische en zonnige marspassages niet zoals ze zouden moeten klinken. Zodra de muziek even dreigend wordt, hoor je opeens prachtige dingen, maar als geheel klopt het niet helemaal. Ook in het tweede en derde deel probeert Haitink een dreigende lading aan de muziek te geven die er niet is. In het vierde deel zingt Carolyn Watkinson erg fraai, en de vervolgdelen zijn gewoon prachtig. Maar niet mooier dan bij de opname uit 1966.

In november 1987 – een maand na zijn geweldige live-opname van de Eerste symfonie met het Concertgebouworkest (zie hier de bespreking) – dirigeerde Leonard Bernstein de Derde bij het New York Philharmonic Orchestra. En het moet er maar meteen uit: dit is allerwegen en onbetwist de beste uitvoering van alle hier besproken opnames. In mijn opschrijfboekje dat ik bij het beluisteren van deze uitvoeringen bij de hand heb, staan bij ieder deel louter superlatieven. Bernstein weet in alle delen de sfeer precies te treffen, haalt details naar voren die bij anderen onderbelicht blijven zonder ze te laten overheersen, heeft de beste trombonist in het eerste deel, overtuigt als enige in het bij anderen wat matte tweede deel, heeft met Christa Ludwig de beste en intelligenste alt, en maakt van het slotdeel een onovertroffen emotioneel hoogtepunt. Haitink en Chailly nemen tussen de 22 en 24,5 minuten voor dit slotdeel, Bernstein 28,5! Met dat effectief-tergend langzame tempo bouwt hij de spanning werkelijk tot ultieme hoogten op; de muziek grijpt je naar de keel en laat je na afloop overvoerd achter. Mahler-liefhebbers kunnen niet om deze uitvoering heen.

De opname uit 2002 van Riccardo Chailly met het Koninklijk Concertgebouworkest is van een grote schoonheid. Ondanks de relatief langzame tempi in het eerste t/m vierde deel houdt hij de spanning voortdurend vast en geeft hij een volledig afgewogen, natuurlijke en tegelijkertijd vloeiende uitvoering. Deze Chailly-Derde staat op even hoog niveau als zijn opname van de Tweede. Petra Lang zingt de ‘sch’ van het ‘O Mensch’ iets te lang en te geprononceerd, maar wat een fraaie stem heeft zij en hoe passend binnen de optiek van Chailly. Het slotdeel klinkt fraai lyrisch. Van alle opnames beschikt Chailly bovendien over het beste orkest en de mooiste opname. Voor wie een hekel heeft aan Bernstein (wat ik me eigenlijk niet kan voorstellen) heeft met de opname van Chailly het best denkbare alternatief.

In oktober 2006 dirigeerde Haitink bij het Chicago Symphony Orchestra drie concerten met Mahlers Derde op het programma. Daarvan werd voor het nieuw te starten eigen label van het orkest een fraai klinkende opname gemaakt. Van de drie Haitink-opnames uit deze vergelijking is het echter de meest gemiddelde, en de minst overtuigende. Het Chicago Symphony is een geweldig orkest, maar de opvatting van Haitink en de tempi zijn te bedachtzaam en soms zelfs wat gewoontjes. De vaart is er soms helemaal uit, zonder dat er diepgang of spanning tegenover staat. Michelle DeYoung is de minst fraai zingende alt van deze vergelijking. Het slotdeel klinkt mooi maar wederom vlak.

Conclusie
Het zal duidelijk zijn: Bernstein is mijn absolute winnaar van deze vergelijking, met Chailly op een goede tweede plaats. Voor de oude Concertgebouw-opname van Haitink zal ik altijd een zwak blijven houden: de frisse, jeugdige aanpak bezorgt die uitvoering een eigen positie. De Kerstmatinee-uitvoering is op punten mooi, maar ook wat onevenwichtig en niet altijd passend bij het karakter van deze symfonie. De Haitink-Chicago is te gewoontjes om te overtuigen.

Concert 30 januari 2010

2010-02-02T23:29:00.005+01:00

Zaterdag 30 januari 2010, Concertgebouw Amsterdam
Orkest van het Mariinski Theater o.l.v. Valery Gergiev

Moessoergski: Nacht op de kale berg
Sjostakovitsj: Symfonie nr. 1
Tsjaikovsky: Symfonie nr. 5

Er zijn hier vooruitlopend op deze log al de nodige ware woorden over dit concert geschreven. Inderdaad: het was een groots, memorabel concert. Het imago van Gergiev, dat je moet doen geloven dat hij per week meer concerten dirigeert dan er concerten zijn en dat hij het op het ultieme moment laat aankomen, werd tijdens dit concert flink tegengesproken. Wie zijn prachtige opname van Tsjaikovsky's Vierde met de Wiener Philharmoniker kent, had het kunnen weten (en ook eerdere concerten wezen er al op): Gergiev is eerder secuur en een controlfreak dan een impulsieve wildebras. Natuurlijk, zo'n Vijfde Tsjaikovsky spelen die Russen desnoods van achteren naar voren en je komt als hoornist pas voor een plek in een Russisch orkest in aanmerking als je bij het proefspel de opening van het tweede deel 200 keer achter elkaar volledig foutloos speelt, maar krijg een orkest maar eens zover dat ze iedere noot en passage spelen alsof het de eerste keer is, met aandacht voor ieder detail en tegelijkertijd vol spanning en dramatiek. Het eerste deel was opmerkelijk door de lage tempi, zowel in de inleiding (er staat: Andante...) als in de lyrische thema's in het vervolg. Maar het Andante cantabile werd zo ontzettend fraai gespeeld, dat ik me volledig gewonnen gaf. Er zat een andere eerste klarinettist na de pauze dan ervoor, maar ook deze speelde zachter dan zacht - hoe fraai die afsluitende noten van dat tweede deel. Gergiev maakte van het slotdeel nu eens niet een uitbundige orkestrale show; ook hier gingen afwerking, orkestrale transparantie en passie hand in hand. Orkest en dirigent hadden al voor de pauze hun visitekaartje afgegeven met een beheerst en verfijnd gespeelde Nacht op de kale berg, en een heerlijk fris gespeelde Eerste Sjostakovitsj. Ondanks dat ik door de volle voorafgaande dagen nogal vermoeid en overvoerd naar het Concertgebouw fietste, deden Gergiev en zijn orkest mijn stemming meteen omslaan in volle concentratie. Goed hoor!

Opera 29 januari 2010

2010-02-01T00:06:00.006+01:00

Vrijdag 29 januari 2010, Koninklijke Muntschouwburg Brussel
Opera De Munt

R. Strauss: Elektra

Elektra - Evelyn Herlitzius
Klytämnestra - Doris Soffel
Chrysothemis - Eva-Maria Westbroek
Ägisth - Donald Kaasch
Orest - Gerd Grochowski
Koor en orkest van de Munt o.l.v. Lothar Koenigs

Mijn eerste bezoek aan de Koninklijke Muntschouwburg was in het voorjaar van 1988. De opera: Elektra, met Janis Martin in de titelrol en Christa Ludwig als Klytämnestra. Binnen enkele jaren kwam ik er nog drie keer terug, voor achtereenvolgens een Zauberflöte en Rheingold in 1991 en een Meistersinger in 1993. Toen ik ruim een maand geleden al surfend zag dat er een Elektra met topbezetting op het programma stond, en er kaartjes voor zowel opera als trein beschikbaar waren, trakteerde ik mezelf op een hernieuwde kennismaking (na bijna 17 jaar) met dit prachttheater. Het zitcomfort is niet bepaald ideaal – na twee dagen staan de afdrukken van de springveren uit mijn eersterangszetel op de vierde rij in de zaal nog in mijn achterste. Maar goed, kunst is lijden, en wat maakt het allemaal uit, want: gottegot wat een uitvoering! Van Herlitzius had ik tot anderhalf jaar geleden nog nooit gehoord, tot ze diepe indruk maakte als Baraks Weib in Die Frau ohne Schatten bij DNO. Ze haalde als Elektra alle noten, liet zich nergens overstemmen door het orkest, bouwde de climaxen perfect op en zong loepzuiver. Wat een geluid kwam er uit dat ranke vrouwtje! Was ik na haar monoloog aan het begin van de opera al redelijk platgeslagen, kwam daar opeens mevrouw Westbroek opzetten: volgende aanslag op het bevattingsvermogen van de luisteraar. Want ook Chrysothemis heeft het nodige in te brengen aan vocaal geweld, althans: zoals Westbroek dat deed. Klonk in eerdere uitvoeringen de Chrysothemis liefjes en onbeholpen-zielig, hier stond een krachtige tante die eigenlijk even overtuigd was van haar opvatting als Elektra. De Chrysothemis van Westbroek is emotioneel, twijfelend, maar ook sterk. Wanneer ze zingt dat ze wil leven en kinderen wil hebben, gaat haar stem door merg en been, want hoe begrijpelijk! En mijn laatste restje adem werd vervolgens ontnomen door Doris Soffel. Ze is uit zichzelf al een aristocratische zangeres, en in deze rol perfect op haar plaats. Bij DNO als Fricka fantastisch (in het Elektra-programmaboekje van de Munt staat dat ze de rol opnieuw bij DNO komt zingen!), als Amme geweldig en eerder dit seizoen als Herodias groots, en nu ook als vilein zingende en acterende Klytämnestra voor eeuwig gebrand op mijn netvlies. Prachtige enscenering: de louche bank van Elektra wordt voor Klytämnestra met een fraaie witte doek omkleed, waarnaast een parasol wordt geplaatst; prachtig zomers-helder licht. En op die bank vleit ze zich, gaat liggen als bij de psychiater, en dan die zin waar je op zit te wachten…: Ich habe keine gute Nächte. Bij de Opera Spanga-enscenering in het Friese boerenland (zie hier) stond voor Klytämnestra een karaf en glazen klaar. Nu ook, alleen liet Elektra zich ook daarvan bedienen. Op een gegeven moment klonken moeder en dochter hun glazen, in misplaatste verstandhouding. Waarna Elektra vroeg: Mag mijn broer niet thuiskomen, moeder? Die had net een slok genomen, en proeste de drank uit. Een geweldig moment. Enfin, de rest van het verhaal is bekend. Keek ik bij eerdere uitvoeringen vooral uit naar de Orest-onthulling, nu lag het hoogtepunt in de eerste helft, bij de verhalen van de drie vrouwelijke hoofdrollen. Lothar Koenigs dirigeerde het prachtig spelende Munt-orkest bijzonder transparant, somtijds ingehouden en vertraagd, maar vanaf rij vier altijd homogeen en in balans met de zangers. Een onvergetelijke opera-uitvoering, overigens fraai geënsceneerd door Guy Joosten.

Concert 28 januari 2010

2010-01-31T22:39:00.004+01:00

Donderdag 28 januari 2010, Concertgebouw Amsterdam
Koninklijk Concertgebouworkest o.l.v. Mariss Jansons
Janine Jansen, viool

Sibelius: Vioolconcert
Rachmaninov: Symfonie nr. 2

Drie memorabele muziekavonden achter elkaar, door drie verschillende orkesten op twee verschillende locaties. Louter muzikale meesterwerken door topmusici: het leven van een weblog-scribent valt niet altijd mee… Zoals hiervoor opgemerkt: het venijn van deze maand zit ‘m in de staart, te beginnen met Jansen en Jansons en het KCO die een prachtprogramma speelden: twee stukken die van beide componisten tot mijn favoriete behoren. Janine Jansen is een rasmuzikante, en zij speelde zo fraai en muzikaal dat zelfs de allescontrolerende Jansons zich op een gegeven moment zichtbaar liet gaan, met het orkest in zijn kielzog. Er ontstond een intieme chemie tussen de drie grootheden waarbij de muziek als vanzelf ging stromen. De zaal was muisstil! Na de pauze orkestrale pracht in Rachmaninovs Tweede, een werk dat ik vooral van de warmbloedig en overromantische cd-opname van Vladimir Ashkenazy met het (toen nog niet Koninklijke) Concertgebouworkest ken; ruim twee jaar geleden wederom fraai uitgevoerd onder leiding van Andre Previn (zie hier). Maar nu beheerst zonder onderkoeling: Jansons liet deze Tweede spelen zoals Gergiev twee dagen later Tsjaikovsky’s Vijfde: zonder overdreven pathos maar intrinsiek veelzeggend. Die grote Russische symfonieën behoeven geen overdrijving! En wanneer het orkest daarbij in topvorm is, heb je als concertbezoeker een mooie avond… Sibelius, Jansen en Jansons kwamen hier al eerder in beeld voorbij. Nu een fraaie foto van een nog jonge Rachmaninov; klik op de foto en je krijgt 'm groter op je scherm.

Opera 18 januari 2010

2010-01-20T22:15:00.007+01:00

Maandag 18 januari 2010, Muziektheater Amsterdam
De Nederlandse Opera

Mozart: Le nozze di Figaro

Figaro - Luca Pisaroni
Susanna - Marie Arnet
I Conte - Garry Magee
La Contessa - Michaela Kaune
Cherubino - Marina Comparato
Marcellina - Charlotte Margiono
Bartolo - Mario Luperi
Basilio - Marcel Reijans
Koor van de Nederlandse Opera
Nederlands Kamerorkest o.l.v. Constantinos Carydis

Het is hollen of stilstaan deze maand. Het venijn zit 'm in de staart; dan op drie opeenvolgende avonden concerten en opera. Dit was de opwarmer van het jaar. Van de drie Da Ponte-opera's van Mozart geënsceneerd door het duo Wieler/Morabito gaat na de Cosí nu de Nozze op herhaling. Dat vond ik verreweg de meest geslaagde enscenering; waarschijnlijk krijgen we volgend seizoen de Don Giovanni gepresenteerd, maar die hoef ik niet meer te zien. Deze Nozze daarentegen is prachtig, ingenieus en grappig. De scene met de bewakingscamera waarop de vlucht van Cherubino is te zien is werkelijk subliem gevonden, en ook het vierde bedrijf zit eigenlijk erg subtiel in elkaar. Verder telt natuurlijk de uitvoering, en die is zeker bijzonder. Luca Pisaroni zong ook al tijdens de eerste voorstellingenreeks; hij groeit uit tot een prachtige, grootse bariton. Hij zingt fraai en acteert overtuigend. Arnet, Magee en Kaune voldoen prima als Susanna, Conte en Contessa; Marina Comparato balanceert op het randje in haar eersta aria, maar met groots effect. En Margiono als Marcellina (net als in de eerste reeks) is puur goud natuurlijk. Ik was echter vooral benieuwd naar het tweede optreden van Carydis bij DNO. Een jaartje of twee geleden maakte hij een erg overtuigend debuut in Die Entführung (zie hier). En ook nu doet hij de oren spitsen. Hij is een Harnoncourt in het kwadraat: hij plaatst felle accenten en contrasteert scherp. Dat gaat wel ten koste van de lyriek en soms ook van de balans - dat deed Harnoncourt met het KCO indertijd in de Da Ponte-opera's veel beter. Maar Carydis is mij liever dan het vlakke gepruts van Metzmacher. Hoe dan ook: Mozart is de werkelijke topper van deze avond. Want Le nozze zit vol verrukkelijke muziek; vooral waar hij de aria's door de houtblazers laat begeleiden of wanneer mineur de boventoon voert. En de finale van de derde akte vind ik onweerstaanbaar. Ach, wat is eigenlijk niet geweldig in deze opera...?

Opera 28 december 2009

2009-12-30T15:05:00.003+01:00

Maandag 28 december 2009, Muziektheater Amsterdam
De Nederlandse Opera

Puccini: La fanciulla del West

Minnie - Eva-Maria Westbroek
Jack Rance - Lucio Gallo
Dick Johnson - Zoran Todorovich
Koor van De Nederlandse Opera
Nederlands Philharmonisch Orkest o.l.v. Carlo Rizzi

Soms schep je nog een extra bord eten op louter en alleen 'voor het lekker'. Zo voelde deze tweede keer La fanciulla del West. De muziek is licht verteerbaar, de enscenering grappig, onderhoudend en nog lichter verteerbaar en de kwaliteit van dirigent, orkest, koor en solisten hoog. Westbroek stal nog steeds de show: wat een bijzondere operazangeres is zij! Maar ook haar twee mannelijke tegenspelers en het orkest o.l.v. Rizzi lieten geen wensen onvervuld. En dan die heerlijk deinende, warme, stijlvolle muziek van Puccini.... Gewoon lekker allemaal.

Concert 25 december 2009

2009-12-27T21:18:00.004+01:00

Vrijdag 25 december 2009, Concertgebouw Amsterdam
Koninklijk Concertgebouworkest o.l.v. Bernard Haitink
Christianne Stotijn, mezzosopraan

Mahler: Liederen uit Des Knaben Wunderhorn:
- Des Antonius von Padua Fischpredigt
- Das irdische Leben
- Wo die schönen Trompeten blasen
- Rheinlegendchen
- Wer hat dies Liedel erdacht?
Beethoven: Symfonie nr. 6 'Pastorale'

Ik heb de familiebezoeken naar tweede kerstdag verplaatst om weer eens een KCO-kerstmatinee bij te wonen. Mijn eerste kerstmatinee was Haitinks laatste als chefdirigent, met Mahlers Negende (in 1987 was dat). Daarna twee keer met Chailly met opera. Deze kerstmatinee bood een unicum: voor het eerst door een niet-chefdirigent gedirigeerd. Ik had een prachtige plaats: op het zijbalkon helemaal op het hoekje, eerste rij. Voor het horen van de stem van Stotijn niet helemaal ideaal, ofschoon de balans in Wo die schönen Trompeten blasen wel goed was; en wat een subtiliteiten in zang en orkestspel! Stotijn is een zuivere zangeres; ze kent de teksten uit haar hoofd, zingt natuurlijk en intelligent. En ze lijkt volgroeid met de vloeiende aanpak van Haitink - of andersom. De opname van de Pastorale die Haitink vlak voor zijn vertrek bij het toen nog niet-koninklijke Concertgebouworkest maakte (ergens halverwege jaren tachtig), vind ik nog steeds geweldig mooi. En tijdens dit concert was het allemaal zomogelijk nog fraaier. De fijnzinnigheden buitelden over elkaar heen. Het was nergens gewoontjes of routineus, maar voortdurend uiterst precies gespeeld; orkest en dirigent waren permanent alert op elkaars verrichtingen. De Pastorale is van zichzelf al een gelukmakend stuk, maar zo gespeeld als tijdens dit concert voel je je even in de zevende hemel.

Concert 21 december 2009

2009-12-24T20:47:00.003+01:00

Maandag 21 december 2009, Concertgebouw Amsterdam
Kammerorchester Basel o.l.v. Paul Goodwin
Carolyn Sampson, sopraan
Robin Blaze, countertenor
James Gilchrist, tenor
Peter Harvey, bas
Tölzer Knabenchor

Händel: Messiah

Ook dit concert was een weggevertje van het Concertgebouw. Ik had de indruk dat er heel veel vrijkaarten waren vergeven: er waren opvallend veel jongelui onder het publiek, en wat ik in de wandelgangen opving vooral conservatoriumstudenten. Niks mis mee, trouwens. Een lege stoel is maar een lege stoel. De Messiah is Händels tegenhanger van Bachs Matthaüs - beide heren zijn ook in de Grote Zaal van het Concertgebouw elkaars tegenpolen: hun naamplaten hangen boven de toegangsdeuren links en rechts van het orgel. De Matthaüs hoorde ik live al ettelijke malen; de Messiah tot deze avond nog nooit. Ook op cd kwam ik bij de Messiah nooit verder dan ergens halverwege het eerste schijfje. Nu dus een volgend erkend meesterwerk aan mijn luisterrepertoire toegevoegd! De Messiah heeft niet de impact van de Matthaüs: daarvoor kent het te weinig dramatiek en inhoudelijke ontwikkeling. Maar de voortdurende afwisseling van relatief korte aria's en koorwerken is wel erg aantrekkelijk. En er zitten fraaie stukken tussen; je verveelt je geen moment. Händel was een pleaser! Op het podium stond een bijzonder ensemble. Vier meer dan goede solisten: Sampson en Gilchrist zijn toppers in hun stemvak binnen dit repertoire. Het Kammerorchester Basel hoorde ik vorig jaar al eens bij een Bartoli-concert (zie hier) en ook nu speelde het prima. Bijzonder was natuurlijk het beroemde Tölzer jongenskoor. Het zong prachtig sonoor en virtuoos. In de tweede helft van het concert echter begon de vermoeidheid wat toe te slaan. Van tienjarige jochies kun je niet verwachten dat ze tegen tienen 's avonds Händels muzikale acrobatiek nog fris van de lever zingen. Paul Goodwin kende ik alleen als hoboïst (uit Trevor Pinnocks authentieke orkest), en als dirigent benadrukte hij de felle kanten in dit stuk. Soms had het wat voller en gedragener mogen klinken, maar Goodwin hield wel de aandacht vast. Bach wint natuurlijk op alle fronten, maar de Messiah is gewoon een goed stuk!

Concert 13 december 2009

2009-12-19T14:34:00.004+01:00

Zondag 13 december 2009, Concertgebouw Amsterdam
Akademie für Alte Musik Berlin o.l.v. Hans Christoph Rademann
Sun Hae Im, sopraan
Gerhild Romberger, alt
Thomas Michael Allen, tenor
Roderick Williams, bas
RIAS Kammerchor

Bach: Cantate Unser Mund sei voll Lachens BWV 110
Bach: Cantate Christen, ätzet diesen Tag BWV 63
Bach: Magnificat

Een gegeven paard moet je niet in de bek kijken. Als abonneehouder van de wereldberoemde symfonieorkesten kreeg ik een losse kaart voor dit concert cadeau. En deze goede solisten, koor en orkest brachten een fraai Bach-concert waarin de twee cantates voor mij het hoogtepunt vormden. In beide cantates zit minstens een deel waarin muziek nauwelijks mooier kan zijn. Dat is in BWV 110 de altaria 'Ach herr, was ist ein menschenkind' en in BWV 63 het duet van sopraan en bas 'Gott, du hast es wohl gefüget'. In beide gevallen met de hobo als tegenstem, hier ontroerend fraai gespeeld door Xenia Löffler, een holliehobbie-achtige mevrouw die de zaal zijn adem liet inhouden. De aanpak van dirigent Rademann vond ik over het algemeen iets te voortvarend, maar de musici maakten er toch een erg mooi concert van. Wanneer zet het KCO eens gewoon een Bach-cantate op het programma? Gekoppeld aan het Te deum van Bruckner bijvoorbeeld, ook zo'n zelden gehoord meesterwerk.

Opera 12 december 2009

2009-12-12T21:11:00.005+01:00

Zaterdag 12 december 2009, Concertgebouw Amsterdam
Opera concertant

Rossini: Guillaume Tell

Guillaume Tell - Michele Pertusi
Arnold - John Osborn
Mathilde - Marina Poplavskaya
Hedwige - Manuela Custer
Jemmy - Ilse Eerens
Gesler - Paolo Pecchioli
Groot Omroepkoor
Mannen uit Staatskoor Latvija
Radio Philharmonisch Orkest o.l.v. Paolo Olmi

Net als bij de Meistersinger in februari van dit jaar begon deze concertante operauitvoering om 12 uur. Je slaapt wat uit, leest nog wat in bed, neemt een douche en fietst vervolgens naar het Concertgebouw; als je na de opera buiten staat is het alweer donker. Maar goed, ondertussen wel voor het eerst Rossini's laatste opera gehoord, uitgevoerd door goede tot uitstekende zangers en een fraai spelend orkest. Ik had een podiumplaats maar gokte op een leeggelaten stoel in de zaal; er bleken er genoeg om uit te kiezen en kon zo de zangers van voren zien en horen. Ik kende de opera niet echt goed; wel hoorde ik eens (delen van) de opname van Chailly. Het is een a-typische Rossini. Geen melige briljant-spitse aria's, duetten en ensembles maar een vloeiender en dramatischer stijl, zonder moderniteiten overigens. Af en toe prachtige muziek, maar soms ook een beetje saai. Misschien lag het ook aan de te brede aanpak van dirigent Olmi. Het Radio Philharmonisch is een uitstekend orkest, maar men zat er in een uitgebreide Bruckner-opstelling. Ik telde 8 contrabassen, 10 celli en een hele batterij (alt)violen; met een derde minder had het stellig spannender en spitser kunnen klinken. Olmi gebaarde regelmatig dat het geluidsniveau lager moest, maar dat had hij zich eerder moeten bedenken. Op rij 24 werden de zangers soms flink ondergedompeld in het orkestgeluid. Ook het aantal koorleden was talrijker dan vorige week bij de Tweede Mahler... Enfin, Marina Poplavskaya (de DNO-Traviata eerder dit jaar) en Michele Pertusi zongen de sterren van de hemel. Tenor John Osborn (bij DNO eerder te horen in La juive en I Puritani) haalt zijn hoge noten met gemak, maar zijn stem vind ik weinig kleurrijk. Zijn aria aan het begin van de vierde akte werd luid bejubeld en hoe goed hij die ook aria ook zong, echt adembenemend vond ik zijn uitvoering niet. De overige rollen waren prima bezet; de Belgische Ilse Eerens is een naam om te onthouden. Tenslotte: het valt me op dat bij concertante operauitvoeringen in de zaterdagmatinee het slotapplaus steeds uitbundiger vormen aanneemt. Zelfs de zangers van de bijrollen worden toegejuicht alsof het de beste zangers sinds Callas of Bergonzi zijn. Iedereen heeft het volste recht om zijn bijval te laten blijken, maar ik vond het vanmiddag over de top. Het was een goede uitvoering van deze Grand Opéra, maar zeker geen ultieme topuitvoering.
Hierbij twee foto's van de Zwaan van Pesaro op leeftijd; een heerlijk kop om naar te kijken en een componist van verrukkelijke zomerse muziek.

Opera 5 december 2009

2009-12-06T13:45:00.004+01:00

Zaterdag 5 deceember 2009, Muziektheater Amsterdam
De Nederlandse Opera

R. Strauss: Salome

Salome - Annalena Persson
Jochanaan - Albert Dohmen
Herodes - Gabriel Sadé
Herodias - Doris Soffel
Narraboth - Marcel Reijans
Nederlands Philharmonisch Orkest o.l.v. Stefan Soltesz

Er is al zoveel gezegd en geschreven over deze productie dat ik het verder kort houd hierover. Maar ik wil wel zeggen dat ik dit een bijzonder interessante en (wederom!) indringende productie vind. Zeker niet de ultieme Salome-enscenering. Maar ik heb me weer zeer vermaakt, en vind de uitbeelding van de sluierdans misschien wel de best mogelijke (daar was Kupfer nu juist zwak). Er werd verder goed gezongen en geacteerd door de belangrijkste zangers, en werkelijk groots en transparant gespeeld door het orkest.
Drs. P heeft een subliem liedje geschreven over het Salome-verhaal (getiteld Johannes de Doper). Hier de tekst - het refrein is op de melodie van 'van je ras ras ras, rijdt de koning door de plas').

De tijd is aangebroken om een woord te wijden
Aan de geschonden reputatie van Herodes Antipas
Die een hele tijd geleden koning van Judea was
Een bloeiend rijkje aan de Middellandse Zee
U moet bedenken dat hij ernstig had te lijden
Van de Romeinse overheersing en zijn vrouw Herodias
Farizeeën, Sadduceeën, hoge bloeddruk, ischias
En de ideeën van zijn dochter Salome

't Is toch kras, kras, kras
Zei Herodes Antipas
Die ideeën, deeën, deeën
Van mijn dochter Salome
Dat is heel, heel, heel,
helemaal niet rationeel
Van je één, twee, drie

En die ideeën leidden vaak tot handelingen
De ene keer was zij vermomd als de markies van Carabas
Even later zat ze weer met pacifisten in het gras
Het was een duidelijk geval van puberteit
Haar moeder ergerde zich zeer aan deze dingen
Daar moet een eind aan komen, zei ze tot Herodes Antipas
Moet je nou weer zien die jas, ze loopt erbij als een pias
En dat komt allemaal door jouw toegeeflijkheid

Antipas, pas, pas
Sprak zijn vrouw Herodias
Heus ze moet, moet, moet
Beter worden opgevoed
Want dat kind, kind, kind
Doet maar wat ze lollig vindt
Van je één, twee, drie

Kan ik het helpen, zei de zwaarbeproefde vader
Ze is nu eenmaal artistiek en niet de beste van de klas
En ze kan zich ook gedragen als een echte wildebras
Maar waar het goed voor blijken kan dat weet je nooit
Ik heb geen zin, aldus verklaarde hij zich nader
Een predicatie aan te heffen over elke wissewas
En il faut, zoals de Fransen zeggen, que jeunesse se passe
Hoe wil je anders dat zo'n meisje zich ontplooit

En hij las, las, las
Een regeringspaperas
En hij ging, ging, ging
Naar een spoedvergadering
En hij dacht, dacht, dacht
Niet meer aan zijn nageslacht
Van je één, twee, drie

Ze kon hem spoedig die ontplooiing laten blijken
Op zijn verjaardag danste Salome met zwoele tangopas
En in meer en meer ontklede toestand rond op het terras
Het was het klapstuk van het druk bezochte feest
De gasten wisten niet meer hoe ze moesten kijken
Terwijl haar moeder was vertrokken met een pijnlijke grimas
Maar haar vader Antipas, die niet haar echte vader was
Verklaarde dat het zeer opwindend was geweest

En al ras, ras, ras
Riep hij om de huishoudkas
En hij zag, zag, zag
Dat er niet veel geld in lag
Dus hij zei, zei, zei
Haal de staatskas er maar bij
Van je één, twee, drie

Toen mocht de danseres een mooi cadeautje vragen
En om het goed te maken consulteerde zij Herodias
Deze zei: Vraag om een hoofd, zoiets komt altijd wel van pas
Ik weet nog iemand die er eentje missen kan
Wat een sensatie toen het binnen werd gedragen
Met een garnering van olijven, sla en schijfjes ananas
Een takje peterselie en een snufje sassafras
De mensen spreken er nog altijd schande van

Wel, dat was, was, was
Dan Herodes Antipas
Sterk verguisd, guisd, guisd
Maar vooral erin geluisd
Met dat hoofd, hoofd, hoofd
Want beloofd is toch beloofd
Van je een, twee, drie

Concert 3 december 2009

2009-12-05T22:11:00.003+01:00

Donderdag 3 december 2009, Concertgebouw Amsterdam
Koninklijk Concertgebouworkest o.l.v. Mariss Jansons
Ricarda Merbeth, sopraan
Bernarda Fink, alt
Groot Omroepkoor

Mahler: Symfonie nr. 2

'Mijn missie zal geslaagd zijn als de luisteraars naar huis gaan met het gevoel dat ze twee uur in een andere wereld hebben doorgebracht.' Dat zegt Mariss Jansons in het interview in Preludium van deze maand. Aan de muisstille zaal tijdens de uitvoering en de enorme ontlading na afloop daarvan af te meten lijkt de conclusie gerechtvaardigd: missie geslaagd. De uitvoering van Mahlers Tweede was inderdaad als een droom. Jansons koos relatief trage tempi, maar wat een permanente spanning stond er op de uitvoering. Het aandeel van de celli en contrabassen in het eerste deel zal zelden zo gelijk en dreigend geklonken hebben. Maar eigenlijk het hele orkest speelde op de top van zijn kunnen. Het is vaker gezegd, maar moet hier maar herhaald worden omdat deze uitvoering daar exemplarisch voor was: met Jansons op de bok speelt het orkest beter dan ooit tevoren. Enerzijds technisch zo perfect als maar mogelijk is (en Jansons stelt wat dat betreft duidelijk de hoogste eisen), maar daarnaast ook uiterst muzikaal; soms laat Jansons de musici ogenschijnlijk hun eigen gevoel volgen. Alles klopte, tot aan de echo's door het 'Fernorchester' links en rechts toe. Het was allemaal onwaarschijnlijk mooi.
Voor de statistieken: Jansons respecteerde de vijf minuten pauze die de partituur na het eerste deel voorschrijft. Hij liep even de zaal uit, kwam na een paar minuten weer terug, gebaarde geen applaus te willen, en maakte zich op voor het tweede deel. Ten slotte en bij wijze van copyrightvermelding: het schilderij van Jansons hierboven is van (de website van) Esther van Tilburg.

Opera 2 december 2009

2009-12-03T14:08:00.005+01:00

Woensdag 2 december 2009, Muziektheater Amsterdam
De Nederlandse Opera

Puccini: La fanciulla del West

Minnie - Eva-Maria Westbroek
Jack Rance - Lucio Gallo
Dick Johnson - Zoran Todorovich
Koor van De Nederlandse Opera
Nederlands Philharmonisch Orkest o.l.v. Carlo Rizzi

Het leuke van een premièrevoorstelling van een nieuwe productie is dat nog niemand weet wat je voorgeschoteld krijgt en dat de mening van de recensenten nog onbekend is - zij zitten immers met jou in de zaal. Ik schrijf deze log 'the day after the night before' en enkele uren voordat de avondkrant in de bus valt. Maar ik moet me sterk vergissen willen de recensies niet juichend zijn. Want het was een bijzonder fraaie en feestelijke avond, deze première, zowel vocaal, orkestraal als visueel. En het publiek liet zich bij het applaus maar ook tijdens de voorstelling zelf niet onbetuigd in zijn adhesie. Ik kende de opera van Puccini niet; de opname die ik onlangs kocht had ik nog niet beluisterd (teveel Mahler 2). Het is een toegankelijk en gloedvol werk, ofschoon volledig doorgecomponeerd en zonder echte aria's. Het verhaal is van bordkarton, dat zelfs voor een ordinaire western nog te slap zou zijn. Maar dat hinderde niet. Want het is louter feest tijdens deze voorstelling. Regisseur Lehnhoff maakte er een bonte voorstelling van waarin zijn parodie op het kapitalististische Amerika even vermakelijk als lichtzinnig is, inclusief fraai gebruik van videobeelden. Zowel bij het opengaan van het doek aan het begin van het tweede en derde bedrijf, als halverwege en aan het slot van het derde bedrijf liet het publiek duidelijk zijn bijval blijken. Het orkest onder leiding van Carlo Rizzi speelde gloedvol en gepassioneerd, en ook - zoals altijd bij Rizzi - zorgvuldig afgewerkt. Orkest en dirigent staan zichtbaar en hoorbaar op goede voet met elkaar. En dan de zangers. Tja, toen Eva-Maria Westbroek na tien minuten na het begin in beeld verscheen, steeg er uit het publiek een licht applaus op. Ik weet niet waar ze het vandaan heeft, maar net als in Lady Macbeth van Mtensk en net als Sieglinde tijdens een concertante uitvoering van de eerste akte met Haitink wás zij de rol die ze zong. Meer waarheidsgetrouw kan een rol volgens mij niet gespeeld worden dan Westbroek deze Minnie uitbeeldde. En dat ze tegelijkertijd geweldig zingt, maakt haar tot één van de meest interessante operasterren van dit moment. Westbroek is in deze opera muzikaal en visueel het centrum van de belangstelling, en maakt dat in alle opzichten volledig waar. Ongelooflijk eigenlijk. De twee belangrijkste mannelijke rollen werden eveneens meer dan uitstekend gezongen; tenor Zoran Todorovich heeft bepaald geen lichte partij, en deed dat met enorme overtuiging. Zowel bij hem als bij Lucio Gallo die sheriff Jack Rance zong, vroeg ik me af of zij niet teveel hun stem aan het forceren waren. Maar het klonk allemaal ijzersterk. Dat gold ook de vele bijrolletjes en het aandeel van het koor.
Een topper, deze productie. Meteen voor de laatste voorstelling een extra kaartje gekocht...

Mahler 2

2009-12-02T01:58:00.013+01:00

Komende donderdag vervolgt het Koninklijk Concertgebouworkest zijn Mahlerserie met de Tweede symfonie, onder leiding van chefdirigent Mariss Jansons. Op 1 oktober startte ik op deze weblog een vergelijkende discografie van Mahlers symfonieën, die meeloopt met de uitvoeringen door het KCO. Daarbij maak ik gebruik van de opnames uit mijn eigen cd-kast. Dit keer kocht ik speciaal voor deze vergelijking een extra uitvoering (die van Iván Fischer) omdat me die wel interessant leek; het bracht mijn totaal aantal uitvoeringen op 7; de opname van Klaus Tennstedt heb ik buiten de vergelijking gehouden. Dit keer treden dus 6 uitvoeringen in het strijdperk aan.

Mahlers Tweede hoorde ik drie keer live: ergens halverwege de jaren tachtig door het Residentieorkest o.l.v. Hans Vonk in het Congresgebouw en daarna pas in augustus 2001 en januari 2002 door het KCO o.l.v. Chailly. Tijdens die laatste uitvoeringenreeks werd ook de opname gemaakt die van deze vergelijking deel uitmaakt. Wat ik me van die uitvoeringen vooral herinner is dat het live horen van Mahlers Tweede vooral een belevenis is. Voordat het grote koor begint zit er al ruim een uur op waarin de spanning flink wordt opgebouwd. De eerste drie instrumtele delen bieden al een wereld op zich, waarna in het Urlicht de alt een korte maar intense solo zingt. Het vijfde deel begint met een enorm lange en caleidoscopische orkestrale inleiding, waarna het koor het laatste kwartier van deze symfonie voor zich opeist. Het is ook letterlijk een groots werk.
Ik leerde het stuk kennen door de oudste opname van deze vergelijking; ik kocht er eerst een plaatversie van, later de cd. Het betreft de live-uitvoering uit juni 1951 door het Concertgebouworkest o.l.v. Otto Klemperer, met Jo Vincent en Kathleen Ferrier als solisten. Klemperer dirigeert ongewoon fel, hoekig en krachtig. Het eerste deel heeft Wagneriaanse kracht en ook het tweede en derde deel zijn relatief puntig en fel. Kathleen Ferrier heeft een unieke stem, en ondanks dat ze in een interview heeft verklaard dat ze Klemperer maar een vervelende schreeuwlelijk vond, zingt ze hier bijzonder idiomatisch. Met Jo Vincent horen we nog een glimp van de vooroorlogse Mahler-Mengelbergtraditie. In het openings- en slotdeel is Klemperer veruit de snelste van deze zes uitvoeringen. In het slotdeel blijft hij net onder het half uur; Haitink (Kerstmatinee) en Chailly doen daar minimaal vijf minuten langer over. Het orkest speelt uiterst accuraat, maar zeker niet perfect. In het derde deel vergist de klarinettist zich en zet een maat te vroeg in. Daardoor wordt een loopje door de verschillende blazers heen onderbroken en valt er even een gat. Een opname die door de beide solisten, het ongewoon felle dirigeren van Klemperer en toch ook door het historische karakter van deze opname een bijzondere plaats in mijn collectie inneemt.

In 1965 nam Bernard Haitink zijn eerste ‘Auferstehung’ op; later zouden hier nog een live-opname tijdens de Kerstmatinees (zie hierna), een studio-opname met de Berliner Philharmoniker en zeer recent nog een live-opname met het Chicago Symphony op volgen. Deze eerste opname blijft echter een prima uitvoering: bevlogen, recht-toe-recht-aan, soms wat eendimensionaal, maar krachtig en fel, zonder extremiteiten. Andere opnames zijn grootser van aard, maar eigenlijk is deze uitvoering innemend door zijn onopgesmuktheid. Aafje Heynis, Elly Ameling en het Groot Omroepkoor maken dit een volledig Nederlandse aangelegenheid. Heynis zingt naar mijn smaak het Urlicht iets te gedistingeerd, maar haar stem is wel erg prachtig!

Vijf jaar later dirigeerde Leonard Bernstein het London Symphony Orchestra tijdens het Edinburgh Festival. Het is de meest onevenwichtige uitvoering van deze vergelijking. In het eerste deel overtuigen de tempowisselingen niet bepaald; het is hollen of stilstaan. Ook het tweede deel overtuigt niet door zijn trage tempo (ruim 12 minuten tegenover zo’n 10 minuten door alle anderen…). Het derde deel daarentegen is bijzonder fraai gedaan; Bernstein maakt er meer een intermezzo van dan een scherzo. Het Urlicht is het hoogtepunt van deze uitvoering: Janet Baker zingt onaards mooi, en zij wordt prachtig intiem begeleid door het orkest. In het vijfde deel is het alles bij elkaar: soms klinkt het prachtig groots, en soms weer rommelig en onaf.

In 1984 stond de tijdens de Kerstmatinee van Bernard Haitink en het Concertgebouworkest de Tweede op de lessenaars. De drive die veel kerstmatinee-uitvoeringen kenmerkt, is ook hier goed te horen. In het eerste deel met name zijn er nogal wat schoonheidsfoutjes, maar de warmbloedige, soms zelfs wat heetgeblakerde emoties houden de aandacht stevig vast. Ook in het derde deel is de verbeten sfeer wel erg fraai! Het Urlicht is orkestraal prachtig, maar ik vind de stem van Jard van Nes niet zo mooi. Ze klinkt wat te stroperig; ook in het slotdeel trouwens. Daar staan een geweldig zingend koor en spelend orkest tegenover. Dit is een monumentale uitvoering, met hier en daar wat oneffenheden en minpuntjes. Het live-aspect (je hoort één uitvoering, en geen mix van meerdere live-uitvoeringen) is een groot pluspunt.

De opname die Riccardo Chailly in januari 2002 maakte met het inmiddels Koninklijk Concertgebouworkest, behoorde tot de laatste uit zijn Mahler-cyclus; alleen de Derde en Negende moesten nog volgen. Ik kan niet anders zeggen dat Chally met deze uitvoering een geweldige opname heeft gemaakt. De tempi zijn bedaagd maar steevast vloeiend, het orkest speelt grandioos, de solisten en het koor laten niets te wensen over en wat bij de opname van de Eerste zo stoorde (de overaccentuering) is hier volledig afwezig. Chailly raakt in alle delen precies de juiste toets; hij laat de delen volstrekt natuurlijk klinken. De aandacht voor de details overheersen nu niet, maar zijn juist het zout over de aardappels. Het pizzicato-fragment in het tweede deel, de swingend-pulserende accenten in het derde deel, de ingetogenheid van het Urlicht: het klinkt allemaal even idiomatisch en natuurlijk. Van alle opnames weet Chailly als enige de eerste orkestrale climax in het laatste deel werkelijk groots en ruimtelijk te laten klinken. In de tutti’s blijft alles transparant. Dit is echt een opvallend goede opname, zowel in vergelijking met de andere hier besproken uitvoeringen als ook met zijn teleurstellende uitvoering van de Eerste.

De opname van Iván Fischer met zijn Boedapest Festival Orkest kocht ik speciaal voor deze vergelijking. Zijn opname van de Vierde vind ik erg fraai, dus ik was wel benieuwd naar zijn al eerder vastgelegde Tweede. De kracht van deze uitvoering zit in de eerste twee delen. Het eerste deel klinkt ongewoon beschouwend, soms zelfs wat dromerig en mysterieus. Apart, maar bijzonder boeiend. Het tweede deel klinkt hier wellicht wel het best: markant, vloeiend, en met een subliem gespeelde pizzicato-passage. Maar in de vervolgdelen gaat het minder goed. Het derde deel is wat gewoontjes en mist de schwung van Chailly. Birgit Remmert zingt in het Urlicht erg gemiddeld. Het vijfde deel wordt weliswaar zorgvuldig en gedragen opgebouwd, maar klinkt uiteindelijk toch te braaf en met te weinig dramatiek.

Het zal duidelijk zijn dat de opname van Chailly mijn voorkeur heeft. Hij laat deze grootse Mahler-symfonie het grootst spelen. Fischer en Bernstein zijn om totaal verschillende redenen helaas te onevenwichtig. Maar voor het eerste en tweede deel (Fischer) en het derde deel en het Urlicht (Bernstein) zullen hun uitvoeringen nog wel eens uit mijn cd-kast komen. Haitink biedt met zijn beide opnames goede waar: de oorspronkelijke, frisse kijk uit 1965 tegenover de gerijpter, soms verbeten interpretatie uit 1984; maar steeds een constante, evenwichtige visie die klopt. De oude Klemperer heeft vooral curiositeitswaarde in de beste zin van het woord; alleen al door Jo Vincent en Kathleen Ferier is dit een te koesteren opname.

Concert 28 november 2009

2009-11-30T21:18:00.003+01:00

Zaterdag 28 november 2009, Concertgebouw Amsterdam
Radio Kamer Filharmonie o.l.v. Philippe Herreweghe
Inger Dam-Jensen, sopraan
Maria Streijffert, alt
Benjamin Hulett, tenor
Martin Snell, bas
Collegium Vocale Gent
Accademia Chigiana Siena

Beethoven: Missa Solemnis

De Missa Solemnis behoort tot Beethovens grootste scheppingen: het stuk is bizar, intrigeert en ontroert, is feitelijk onspeelbaar en toch ook prachtig gecomponeerd. Het koor speelt de hoofdrol in dit vijfdelige werk, en dit alles én juist het optreden van Herreweghe en zijn onvolprezen Collegium Vocale reden te over om een kaartje voor deze zaterdagmatinee te kopen. Het stuk heeft veel momenten die ik onaards mooi vind. Blijkbaar ligt de textuur van dit stuk me. Absoluut hoogtepunt is het Sanctus, en dan de eerste drie minuten daarvan. Daar word je een paar keer door Beethoven flink op het verkeerde been gezet, en volledig uitgetild boven het hier en nu. Dat getril uit ontzag voor de almacht... Had Beethoven maar zoiets van tien minuten geschreven, want ach, wat is dat Sanctus onaards mooi!
Nu dan voor het eerst live gehoord, in een meer dan prima uitvoering. Herreweghe dirigeerde net als op zijn opname naar mijn smaak iets te zachtaardig; blijkbaar heeft de uitdagender opname van Harnoncourt zich teveel in mijn hoofd genesteld. (Die van Gardiner slaat weer veel te ver door en klinkt onvriendelijk hard.) Maar goed: er stond wel een grandioos zingend koor op het podium; dit stuk is één van de meest veeleisende uit de koorliteratuur, maar dat liet het koor niet blijken. Van de vier solisten sprongen vooral de invallende alt Maria Streiffert en tenor Benjamin Hulett eruit. Ik heb - net als de verder doodstille zaal - ruim vijf kwartier ademloos genoten van deze uitvoering en vooral: van dit hemelse muziekwerk.

Concert 20 november 2009

2009-11-22T15:41:00.006+01:00

Vrijdag 20 november 2009, Concertgebouw Amsterdam
Koninklijk Concertgebouworkest o.l.v. Mark Elder
Jonathan Biss, piano

Mozart: Pianoconcert nr. 21, KV 467
Sjostakovitsj: Symfonie nr. 4

Het verschil met het concert van de Wiener Philharmoniker kon niet groter zijn. Nu zat er een orkest op het podium dat een transparante klankschoonheid voortbracht, en daarnaast vooral deed waarvoor het er zat: muziek maken en de componist de beste eer bewijzen. Voor de pauze werd mijn adem al ontnomen door een volledig vloeiende en harmonische uitvoering van Mozarts 21ste pioanoconcert. Jonathan Biss lijkt inderdaad een meesterpianist. Het tweede deel heb ik nog nooit zo muzikaal-vloeiend horen spelen. Ook door het orkest: waar de hoofdmelodie door de strijkers een tegenstem in de fagot krijgt, ontstond er een nieuwe, gemengde klank. Tja, dan staat de tijd even stil. Na de pauze de Vierde van Sjostakovitsj, die ik eerder hoorde tijdens het Gergiev-festival in 2001 (toen onder leiding van Maxim Sjostakovitsj) en vorig jaar door Hatink met het Chicago Symphony. Deze uitvoering door het KCO en Mark Elder maakte de diepste indruk. In zijn toelichting vooraf maakte Elder een vergelijking tussen dit werk en Mahler, en ook in Preludium wordt Sjostakovitsj met Mahler in verband gebracht. Ik vind het werk van beide componisten op één essentieel punt van elkaar verschillen. Mahlers muziek is psychisch van aard en doet een beroep op het innerlijk van de luisteraar. Bij Sjostakovitsj, en zeker bij deze expressieve Vierde symfonie, speelt de invloed van de buitenwereld op componist en luisteraar een even grote, zo niet grotere rol. Het stuk is samengeperste dreiging, een emotie die je als luisteraar op het randje van je bevattingsvermogen brengt. Dat maakt dat je na afloop nog minstens een uur nodig hebt om tot de normale stand terug te keren. Een uitvoering die dat voor elkaar krijgt is per definitie geslaagd. Dat het orkest ondertussen het beste van zichzelf gaf, maakte de impact alleen maar groter.
Tenslotte: de jaargang 29 speelde tijdens dit concert een centrale rol: zowel Mozart als Sjostakovitsj componeerden/voltooiden hun werk dat op dit programma stond op 29-jarige leeftijd; en ook pianist Jonathan Biss is 29 jaar oud. Aardige coïncidentie, meer ook niet denk ik.

Concert 19 november 2009

2009-11-22T14:39:00.004+01:00

Donderdag 19 november 2009, Concertgebouw Amsterdam
Wiener Philharmoniker o.l.v. Christian Thielemann

Beethoven: Ouverture Coriolan
Beethoven: Symfonie nr. 8
Beethoven: Symfonie nr. 7
Beethoven: Ouverture Egmont (toegift)

Het jaarlijkse optreden van de Wiener Philharmoniker in de serie Wereldberoemde symfonieorkesten is steevast het snoepje hiervan. Wat ze ook spelen, er valt eigenlijk altijd wel te genieten. Dit concert pakte echter uit als een bittere pil; ik heb zelden zo'n teleurstellend concert meegemaakt. Thielemann en de Wiener speelden enkele jaren terug een prima Bruckner 8, maar deze Beethovens leken werkelijk helemaal nergens naar. Ik heb eigenlijk alleen strijkers gehoord, en dan slechts in de modi hard, harder, hardst. Daar waar de strijkers de boventoon voeren, zoals in de opening van het Allegretto uit Beethovens Zevende, of in het 'trio' uit het Presto van dezelfde symfonie, dan hoor je geweldige klanken; de celli en contrabassen van de Wiener brengen een uniek geluid voort. Maar ik heb nauwelijks houtblazers gehoord, en waar het KCO onder leiding van Haitink met de Zevende eerder dit jaar uitblonk in verfijnd samenspel tussen strijkers en houtblazers, en Fischer bij het KCO eveneens eerder dit jaar met de Achtste een puntig en subtiel kleurenpalet voorschotelde, verbleekte Beethoven bij Thielemann en de Wiener tot eendimensionaal strijkersgeweld. Er zaten meer strijkers op het podium dan normaliter bij een uitvoering van een Bruckner-symfonie. Ik telde 9 contrabassen; eentje méér dan bij Sjostakovitsj 4 de avond hierna (zie hierboven). Als een derde van de strijkers thuis was gebleven, had dat winst voor zowel het orkest als de luisteraar opgeleverd. De Wiener Philharmoniker is een groots orkest, en ze kunnen alles. Maar met een onbezonnen dirigent kunnen ze dus ook de plank finaal misslaan.